Awake are only the spirits. On ghosts and their media / Nie śpią tylko duchy. O duchach i ich mediach

Wystawa, zorganizowana we współpracy z Hartware MedienKunstVerein w Dortmundzie, gdzie była prezentowana w 2009, jest oparta na archiwum nagrań Friedricha Jürgensona, który w 1959 roku odkrył tak zwane Electronic Voice Phenomenon (EVP). Projekt przybliża "historie duchów", które starają się odpowiedzieć na pytanie dlaczego, przy całym naszym oświeceniu, ciągle przypisujemy irracjonalne właściwości nowym mediom i technologiom, jak na przykład zdolność do przekazywania wiadomości spoza naszego świata.

Jak piszą kuratorzy wystawy Inke Arns oraz Thibaut de Ruyter, punktem wyjściowym dla projektu jest archiwum Friedricha Jürgensona, w którego skład wchodzi około osiemset szpul magnetofonowych. Dzięki wysiłkom szwedzkiego artysty Carla Michaela von Hausswolffa archiwum kilka lat temu umieszczono w Zentrum für Kunst und Medientechnologie (ZKM) w Karlsruhe. Na wystawie, oprócz wyników badań Jürgensona, prezentujemy archiwum anonimowego badacza z Aachen, pochodzące z lat osiemdziesiątych XX wieku. Eksperymenty ze zjawiskiem EVP nie ograniczały się jednak tylko do obszaru akustycznego. Posługując się technologią wideo (wtedy jeszcze analogową) anonimowy badacz nagrywał obrazy zmarłych osób ukazujące się rzekomo na ekranie włączonego telewizora. Te dwa zbiory stanowią punkt wyjściowy wystawy projektów artystycznych poświęconych kwestii istnienia duchów i wykorzystania nowych mediów oraz technologii dla celów spirytystycznych, jak również politycznym implikacjom i estetyce współczesnych zjawisk transkomunikacji.

fot. Agnes Goffray, Powietrze

Wykorzystując żywe zainteresowanie współczesnych artystów tą tematyką, wystawa opowiada "historię o duchach", przy okazji starając się znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego, mimo obecnego stanu wiedzy, wciąż przypisujemy nowym w danej epoce mediom i technologiom nadprzyrodzone właściwości - na przykład możliwość pośrednictwa w komunikacji z zaświatami. Ogólnie rzecz ujmując wszystkie projekty dwudziestu artystów biorących udział w wystawie są świadectwem starań uczynienia niewidocznego widocznym lub namacalnym.

fot. Agnes Goffray, Ona

Corinne May Botz (USA) fotografowała w Stanach Zjednoczonych "nawiedzone domy". Powstała w ten sposób seria ukazuje coś w rodzaju archetypu tego typu miejsc. Nina Fischer & Maroan el Sani (Niemcy) wykorzystali fotografię kirlianowską, aby uchwycić ciągle obecną aurę byłych mieszkańców miejsc naznaczonych przez historię. Damien Cadio and Agnes Geoffray (obydwoje z Francji), posługujący się odpowiednio malarstwem i fotografią, odkrywają to, co niesamowite w banalnych zdjęciach, natomiast Kathrin Günter (Niemcy) wykorzystuje samodzielnie przerobiony aparat Polaroid, żeby zarejestrować pozostałości światła w ludzkim oku. Carl Michael von Hausswolff (Szwecja), Martin Howse (Wielka Brytania), Sam Ashley (Stany Zjednoczone) i Scanner (Wielka Brytania) skonstruowali swoiste "wykrywacze duchów". Przerobione na wszelkie możliwe sposoby urządzenia gotowe są zareagować na najdrobniejsze oznaki zmian (pola elektromagnetycznego, wilgotności, oporu skóry, itp.), wskazując w ten sposób na obecność nadprzyrodzonego. Jan-Peter E.R. Sonntag (Niemcy) przenosi elektromagnetyczne anomalie pogodowe do swojej instalacji Duchy opiekuńcze, stworzonej specjalnie na wystawę, sprawiając, że żarówki i świetlówki jarzą się bez kabli, co przypomina zjawisko znane jako "światło Tesli". Zjawisko bezprzewodowości – fakt, że prawie wszędzie możemy zanurzać się w "chmury danych", że otacza nasz wszechobecny internet, wywołuje poczucie, że nowe media muszą mieć jakiś związek z duchami. Suzanne Treister (Wielka Brytania) wypracowała własną archeologię mediów, która pozwoliła jej zanalizować najdrobniejsze historyczne implikacje wskazujące na okultystyczne korzenie technologii militarnych (i cywilnych) naszych czasów.

fot. Agnes Goffray, Noc

Lucas & Jason Ajemian (Stany Zjednoczone), Tim Hecker (Kanada), Scanner (Wielka Brytania) oraz Joep van Liefland (Holandia) zajmują się estetyką białego szumu i ukrytymi w nim przesłaniami. Bracia Ajemian badają na konkretnym przykładzie zjawisko "wiadomości kodowanych od tyłu", a muzyk eksperymentalny Tim Hecker analizuje propagandę polityczną i kontrpropagandę, zestawiając nagrania audycji radiowych kubańskiej rozgłośni państwowej Radio Havana z nagraniami z Radio Marti - antyreżimowej stacji nadającej z Miami. Nowy utwór Scannera Sygnały fantomowe wykorzystuje nagranie medium komunikującego się z osiemnastowieczną powieściopisarką Jane Austen oraz niezidentyfikowane, niewyraźne głosy, które znalazł w swoim telefonie komórkowym. Joep van Liefland konfrontuje w pracy Donald Judd Oblicza śmierci filozofię minimalizmu z estetyką hałasu.

Jorge Queiroz (Portugalia) i Chris Marker (Francja) badają strukturę pamięci i wspomnień wizualnych, jak również procesy językowe i mentalne, które je kształtują. Klasyczna praca Chrisa Markera Niepamięć ilustruje głębie ludzkiej pamięci, natomiast Jorge Queiroz wykorzystuje pismo automatyczne do kreślenia "map myśli", akcentując w ten sposób znaczenie nieświadomości. W pracy wideo 17 czerwca 1972 wykorzystał jako ścieżkę dźwiękową dla swoich map znalezione przypadkiem na kasecie z muzyką nagrania wykonane przez badacza zjawiska EVP.

fot. Agnes Goffray, Fredona

Prace Erika Büngera (Szwecja) oraz towarzystwa International Necronautical Society (Wielka Brytania) poświęcone są innemu interesującemu zagadnieniu. Chodzi mianowicie o zjawisko przemieszczonego głosu ludzkiego. Erik Bünger omawia w Wykładzie o schizofonii niepokojące zjawisko oddzielenia głosu od jego źródła, wykorzystując jako ilustrację wczesne nagrania fonograficzne, jak również wytwory współczesnej kultury popularnej. International Necronautical Society prezentuje nagrania różnych tekstów mówionych, wykonane przy pomocy rejestratora danych lotu, t.j. czarnej skrzynki, której zadaniem jest dokumentowanie rozmów w kokpicie w ostatnich chwilach przez katastrofą. Instalacja Czarna skrzynka nadaje na falach krótkich z sali wystawowej CSW.

Artyści: Lucas & Jason Ajemian (US), Archiwum anonimowego obserwatora duchów (DE, kurator: hans w. koch), Sam Ashley (US), Corinne May Botz (US), Erik Bünger (SE), Damien Cadio (FR), Nina Fischer/Maroan el Sani (DE), Agnès Geoffray (FR), Kathrin Günter (DE), Carl Michael von Hausswolff (SE), Tim Hecker (CA), Martin Howse (GB), Międzynarodowe Towarzystwo Nekronautyczne/INS (GB), Friedrich Jürgenson (SE), Joep van Liefland (NL), Chris Marker (FR), Jorge Queiroz (PT), Scanner (GB), Jan Peter E.R. Sonntag (DE), Suzanne Treister (GB)

O licznych wydarzeniach towarzyszących wystawie czytaj TUTAJ