Budowanie atmosfery świetlnej, czyli portret pianistki cz. 2

Przy zdjęciach wieczornych, kiedy za oknem panuje mrok, szyby działają jak lustra, odbijając wnętrze, a także jednostki oświetleniowe. Przy niezbyt fortunnym wybraniu punktu ustawienia kamery, możemy na zdjęciu otrzymać dokładną informację o ustawieniu świateł. Białe prostokąty płaszczyzn rozpraszających najczęściej nie będą elementem korzystnym estetycznie.

Przy dostatecznej wielkości pomieszczenia możemy znacznie swobodniej manewrować jednostkami oświetleniowymi, a naturalne wyposażenie wnętrza można wykorzystać jako niezbędne rekwizyty. Ograniczona ilość sprzętu oświetleniowego, jaki zabieramy ze sobą, niejako wymusza na nas do wykorzystania ścian, podłogi lub sufitu jako naturalnych płaszczyzn odbijających. Dla realizacji zadania fotograficznego, jakim był portret pianistki, jako oświetlenie zdecydowaliśmy się na lampę Fomei Digitalis 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą 40x120 cm, oraz dwie lampy Fomei Mini Flash 300 z odbłyśnikami standardowymi, z plastrem miodu 10?, parasolką półprzezroczystą i odbłyśnikiem Background. Statyw LS-13 B zapewniał dowolną wysokość zamocowania oprawy oświetleniowej, a dwa statywy LS-6B zapewniały łatwość manewrowania jednostkami oświetleniowymi. Masa Mini Flasha z tym statywem wynosi 2,6 kg. Zależnie od stylu oświetleniowego, funkcję światła kluczowego spełniały: lampa Mini Flash 300 z odbłyśnikiem z plastrem miodu 10?, lub Digitalis 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą  412 S. W pierwszym przypadku Digitalis pełnił funkcję światła wypełniającego, w drugim – Mini Flash – światła konturowego.

 
Widok saloniku Centrum Smolna z pozycjami świateł.

fot. a

fot. b

Rysunki przedstawiają układ świateł od strony kamery zdjęciowej. W przykładzie „a” po lewej stronie kamery zdjęciowej Fomei Digitalis 600 z paskową płaszczyzną rozpraszająca Stripbox 40x30 cm, ustawioną poziomo jako światło kluczowe (1), w pozycji 20?/20?. Mini Flash 300 z odbłyśnikiem z plastrem miodu 10?, jako światło konturowe (2), w pozycji 210?/50, Mini Flash 300 z odbłyśnikiem Background, jako światło efektowe (3). W ten sposób po jednej stronie kamery mamy źródło światła rozproszonego, po drugiej – skierowanego.   W przykładzie „b”. dzięki zmianie pozycji jednego tylko źródła światła. uzyskujemy zmianę atmosfery oświetleniowej – wszystkie źródła światła zostały ustawione z prawej strony kamery. Powoduje to, że prawa strona twarzy pianistki oświetlona jest tylko skąpym światłem resztkowym. Ponieważ tylko niewielka ilość promieni świetlnych od lampy Mini Flash 300 (2) odbija się od podłogi, lewa strona obrazu będzie ciemna.

Widok saloniku Centrum Smolna ze światłami ustawionymi jak na rysunku „a”.

Zmiana charakteru tego obrazu wynika ze zmiany położenia lampy Digitalis 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm, która została ustawiona teraz z prawej strony kamery w pozycji 290?/20?, z poziomem naświetlenia odpowiadającym f – 8,3. Oba Mini Flashe pozostały na poprzednich pozycjach bez zmiany poziomu energii błysku.

fot. a

Zdjęcie „a” wykonano z wykorzystaniem dwóch źródeł światła. Jako kluczowe została wykorzystana lampa Fomei Digitalis 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm po prawej stronie pianistki z osią optyczną źródła światła przesuniętą poza plecami dziewczyny. Przy pionowym ustawieniu płaszczyzny rozpraszającej boczne promienie świetlne, uboższe w energię promienistą w mniejszym stopniu rozświetlają fortepian i nuty, co sprawia wrażenie, że instrument powoli niknie w półmroku. Lampa Fomei Mini Flash 300 z plastrem miodu 10? została wykorzystana jako światło konturowe, z poziomem naświetlenia nieco niższym niż światło kluczowe.

fot. b

W zdjęciu „b”, przy niezmienionych pozycjach świateł kluczowego i konturowego. Została włączona trzecia lampa, oświetlająca wnętrze fortepianu. Instrument nabrał blasku, na ścianie za pianistką pojawiły się światła i cienie. Spokojny obraz, jak na zdjęciu „a” zmienił się w dynamiczny, trochę niespokojny, ale mający znacznie więcej wyrazu obraz „b”. To zdjęcie jest przykładem roli światła efektowego w budowaniu atmosfery świetlnej.

Ciemną tonację zdjęć uzyskujemy redukując poziom światła wypełniającego, lub całkowicie z niego rezygnując. Wykorzystanie odbłyśników z plastrami miodu pozwala na operowanie małymi plamami świetlnymi, których zadaniem jest wydobycie najważniejszych treściowo i kompozycyjnie elementów kadru.

Zdjęcia w niskim kluczu oświetleniowym realizujemy z wykorzystaniem opraw światła skierowanego. Kąt rozwarcia wiązki świetlnej większości odbłyśników wynosi 50-60?, jest to zbyt wiele, zamierzone efekty oświetleniowe łatwiej uzyskać dzięki oprawom o kącie rozwarcia wiązki świetlnej wynoszącym około 10?. Pozwalają to uzyskać projektory oświetleniowe z soczewką Fresnela, lub kondensorowe projektory oświetleniowe, czy nasadki projekcyjne, oraz odbłyśniki z plastrami miodu o najgęstszych oczkach siatki. Te pierwsze znakomicie spisują się w warunkach studyjnych, w pracach poza studiem częściej decydujemy się na plastry miodu, ze względu na dużą masę projektorów oświetleniowych. Światło kluczowe oświetla fotografowaną scenę z kierunków bocznych, lub tylko-bocznych. Typowe pozycje świateł konturowych (150? lub 210?) są dobrymi pozycjami dla światła kluczowego przy zdjęciach w niskim kluczu oświetleniowym. Fotografowanej sceny nie oświetlamy z kierunków przednich, a jeśli już je wykorzystujemy, to natężenie strumienia świetlnego ustawiamy jako cztero-, lub pięciokrotnie niższe. W tym przykładzie zdjęciowym jako światło kluczowe wykorzystaliśmy lampę Mini Flash z odbłyśnikiem standardowym z plastrem miodu 10?, która w poprzednich ujęciach była wykorzystana jako światło konturowe. Drugi Mini Flash został ustawiony za pianistką z takim wyliczeniem, aby uzyskać na tle świetlisty krąg przy maksymalnej energii błysku, lub delikatne rozjaśnienie tła, przy minimalnej energii. W przypadku wyboru maksymalnego poziomu energii błysku lampy podświetlającej tło, mcnej zostaje zaakcentowana prawa strona obrazu. Przy minimalnym błysku obraz nabiera większego dramatyzmu.

Przy zdjęciach realizowanych w niskim kluczu oświetleniowym rola jasnej plamy światła na tle zmienia charakter obrazu, w zależności od swojej jasności i wielkości. W ciasnym kadrze uzyskaliśmy efekt, jakby twarz była oświetlona światłem płynącym z obrazu.

Innym rozwiązaniem oświetleniowym zdjęć w ciemnej tonacji jest wykorzystanie małej plamy świetlnej, emitowanej z lampy Fomei Mini Flash z odbłyśnikiem z plastrem miodu, do uzyskania wymaganego koncepcją zdjęcia waloru twarzy, oraz znacznie silniejszego strumienia świetlnego, wysyłanego przez Mini Flasha z odbłyśnikiem Background. Jego zadaniem jest nadanie większej jasności rękom trzymającym zeszyt z nutami. Lampa Digitalis 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm miała tak dobrany poziom naświetlenia, aby wszystkie elementy kadru były czytelne. W tym przypadku natężenie strumienia świetlnego tej oprawy oświetleniowej było czterokrotnie niższe, niż natężenie strumienia światła kluczowego.

fot. a

fot. b

Zdjęcia „a” wykonano przy wyższym poziomie oświetlenia kluczowego, niż w przykładzie „b”. Ponadto różne też były poziomy oświetlenia lampy oświetlenia efektowego Mini Flash (nr 3). Przy wyższym poziomie światła kluczowego, poziom światła efektowego był niższy {zdjęcie "a”), niż w przykładzie „b”. W przypadku zdjęcia „b” poziom światła efektowego był wyższy niż kluczowego. Takie działanie podkreśla inne elementy kadru” w pierwszym przepadku większą uwagę zwracamy na twarz pianistki, w drugim, na rękę z nutami. Odsłonięcie prawej ręki dodatkowo wzmacnia działanie światła efektowego. Natężenie strumienia świetlnego światła wypełniającego w obu przypadkach utrzymano na niezmienionym poziomie.

To nastrojowe zdjęcie wykonano przy oświetleniu sceny tylko dwoma oprawami: widocznym w kadrze Mini Flashem 300 z odbłyśnikiem z plastrem miodu 10?, oraz Digitalisem 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm, z tak dobranyjm poziomem energii błysku, aby tylko pozostałe elementy fotografowanej sceny ledwie wyłaniały się z mroku.

Tekst i zdjęcia: Leonard Karpiłowski
Utwory Chopina i Paderewskiego grała Katarzyna Kraszewska.
Zdjęcia wykonano w saloniku Centrum Smolna Stowarzyszenia Mieszkańców Ulicy Smolnej.

www.fomei.pl