Dni Wilna w Gdańsku - Festiwal Europejskich Stolic Kultury

Przedstawiamy przegląd atrakcji Festiwalu Europejskich Stolic Kulury Dni Wilna, ktory odbywa się pod naszym patronatem w Gdańsku. W trakcie Festiwalu będzie można zobaczyć projekty filmowe i muzyczne oraz odwiedzić liczne wystawy. Oto program Festiwalu i krótkie informacje o autorach.

JONAS MEKAS & WŁADYSŁAW STAREWICZ

Jonas Mekas to jeden z najważniejszych artystów litewskich, działający w USA. Należy do nowojorskiej awangardy filmowej. Był współtwórcą pierwszej spółdzielni niezależnych filmowców w Stanach Zjednoczonych, która przekształciła się w jedno z największych i najważniejszych na świecie archiwów filmu awangardowego – Anthology Film Archives. Był także aktywnym krytykiem i założycielem periodyku o filmie awangardowym "Film Culture". W swoich filmach dokumentował codzienne życie bohemy nowojorskiej, m.in: Yoko Ono, Andy Warhola czy Johna Lennona.

Prezentowane filmy cechują się niepowtarzalnym językiem filmu eksperymentalnego, dzienników zwanych personal cinema – kina intymnego, przeciwieństwa kina sensacji. Jego obrazy są szorstkie, poprzerywane, często nieostre, przeciwieństwo wymuskanych filmów z Hollywood.

Festiwal Europejskich Stolic Kultury - Dni Wilna

Festiwal Europejskich Stolic Kultury - Dni Wilna

Piątek, 3 września 2010, godz. 19:00; CSW Łaźnia, ul. Jaskółcza 1

"Sceny z życia Andy Warhola" ("Scenes from life of Andy Warhole". Friendships and intersection), USA 1982,  36’

Film rozpoczyna się obrazami z pierwszych występów Nico z The Velvet Underground w 1966 roku, a kończy mszą żałobną Andy Warhola w katedrze Św. Patryka w 1987 roku. Widzimy tu Warhola nie tylko w otoczeniu gwiazd, ale także podczas zupełnie prywatnych chwil. "Obsada" zapisu wydarzeń w domu Georga Maciunasa, Warholowskiej The Faktory czy Montauk, Lou Reeda, Allena Ginsberga, Johna Lennona, Yoko Ono, Vincenta Friemonta, Henry Geldzahlera, John Kennedy Jr., Lee Radziwill, Tina Radziwill, Anthony Radziwill,  Caroline Kennedy, Mick Jagger, Jade Jagger i wielu innych.

"Wspomnienia z podróży na Litwę" ("Reminiscences of a Journey to Lithuania"), USA 1972, 82’

W 1971 roku Jonas i Adolfas Mekas zostali zaproszeni na Festiwal Filmowy w Moskwie przez radzieckie Ministerstwo Kultury. Wykorzystali tę sytuację aby odwiedzić rodzinę w Brisen, na Litwie. Z pomocą NDR (niemiecka publiczna stacja telewizyjna) nakręcili film o swojej podróży i przeszłości.

Film zaczyna się w Nowym Jorku, w mieście, w którym autorzy nadal mieszkają i pokazują miejsca, gdzie spędzili pierwsze lata swojej migracji. Druga część została nakręcona na Litwie, gdzie spotykają się z rodziną i przyjaciółmi. Porównują wspomnienia swojego dzieciństwa do rzeczywistości zastanej. Następnie zabierają nas do Elmshorn, na obrzeżach Hamburga, gdzie bracia trafili do obozu pracy. Odyseja kończy się w Stanach Zjednoczonych w 1949 roku.

Festiwal Europejskich Stolic Kultury - Dni Wilna

Sobota, 4 września 2010, godz. 18:00; CSW Łaźnia, ul. Jaskółcza 1

"Dzienniki, zapiski & szkice, czyli Walden" ("Diaries, notes and sketches: Walden"),USA 1969, 180’

To pierwszy filmowy dziennik Mekasa, którego tytuł odwołuje się do książki XIX-wiecznego pisarza H.D. Thoreau, krytykującego współczesny świat zachodni i postulującego powrót do natury. Mekas obrazuje wspólnotę nowojorskiej bohemy w jej najlepszym okresie, żyjącej w opozycji do otaczającego ich społeczeństwa konsumpcyjnego. Widzimy tu m.in. Stana Brakhage, Allena Ginsberga, P. Adams Sitneya, Jacka Smitha, Gerarda Malanga, Hansa Richtera.

Wydające się być amatorskim kinem prześwietlenia czy niedoświetlenia, cięcia, drgania to świadome motywy użyte przez Mekasa, odwołujące się do początków kina. Z ich pomocą skupia się na najprostszych chwilach życia codziennego wydobywając ich magię i piękno.

Niedziela, 5 września 2010, godz. 17:00; CSW Łaźnia, ul. Jaskółcza 1

"Kiedy szedłem przed siebie, widziałem krótkie mgnienia piękna" ("As I was moving ahead, occasionally I saw brief glimpses of Beauty") USA 2000, 285’

To zbiór subtelnych uczuć, emocji, codziennych chwil radości widzianych na twarzach najbliższych osób z otoczenia artysty. Mekas tworzy w opozycji do spektakularnych, dramatycznych wydarzeń, dominujących we współczesnej kinematografii. "To co mnie interesuje to uwiecznianie tych prawie niewidocznych momentów i uczuć, w odróżnieniu do wszechogarniającej przemocy i polityki. … Dużo uwagi przywiązuję do koloru, ruchu, rytmu i materiału. Wiele lat spędziłem rozwijając i ulepszając sposób łapania chwili bez ingerowania w nią i burzenia jej".
Te osobiste zapiski Jonasa Mekasa powstawały przez trzydzieści lat i stanowią esencję jego życia.

Festiwal Europejskich Stolic Kultury - Dni Wilna

Władysław Starewicz (1882–1965) wirtuoz, eksperymentator i geniusz animacji poklatkowej, uważany jest za twórcę gatunku animacji lalkowej. Jako "współczesny Ezop" tworzył bajki, w których mówi o ludzkich słabościach, wadach, emocjach i marzeniach.

W tym roku mija sto lat od zrealizowania przez niego pierwszego animowanego filmu "Piękna Lukanida". W 1910 roku na Litwie, w swojej domowej pracowni, Starewicz zafascynował się bogactwem świata owadów. Po raz pierwszy sfilmował mieszkańców puszczy litewskiej, żuki jelonki. Wkrótce do chrząszczy dołączyły mrówki, żaby, ptaki i inne animowane stworzenia.

Ruch jego bohaterów był tak precyzyjny, że jeden z brytyjskich krytyków zadawał sobie pytanie, jakich tricków musieli użyć nieznani, rosyjscy naukowcy, aby na potrzeby filmu wytresować żywe żuki.

Kino Starewicza zdobyło ogromną popularność nie tylko w Europie, ale także w ówczesnych Chinach. W Ameryce otrzymał złoty medal im. Hugona Rizenfelda za najlepszy i najbardziej nowatorski, nieamerykański film animowany, wyświetlany w USA.

Fascynację i wpływ twórczości Starewicza możemy znaleźć we współczesnych filmach braci Quay i czy  w "Nightmare Before Christmas" wg. scenariusza Tima Burtona. Realizacje Starewicza bez wątpienia kierowane są do dorosłej widowni.

Czwartek, 2 września 2010, godz. 18:00; Rosyjskie Centrum Nauki i Kultury w Gdańsku

Projekcja filmów zostanie poprzedzona prelekcją prezesa Se-ma-fora, Zbigniewa Żmudzkiego.
Zbigniew Żmudzki związał się z filmem animowanym i Studiem Filmowym Semafor w 1993 roku. W grudniu 1999  roku założył spółkę Se-ma-for Produkcja Filmowa i został jej prezesem. Od roku 2008 stoi także na czele Fundacji Filmów Se-ma-for. Filmy animowane, których był producentem, zdobyły wiele krajowych i międzynarodowych nagród na festiwalach filmowych. Najważniejszą z nich jest Oscar dla filmu "Piotruś i wilk" (reż. Suzie Templeton).
Studio Se-ma-for, kierowane przez Zbigniewa Żmudzkiego, otrzymało w latach 2007 i 2008 nagrody i wyróżnienia za całokształt działalności.

Film "Treser żuków" to dokumentalna opowieść o życiu i twórczości Władysława Starewicza – pioniera lalkowego filmu animowanego.

Rosyjski film "Zemsta operatora filmowego" – farsa o życiu małżeńskim (i pozamałżeńskim) owadów, obdarzonych cechami ludzkimi. Akcja głównie rozgrywa się w sypialni i przedstawia cudzołożące chrząszcze.
Możemy tu zaobserwować serię ‘efektów specjalnych’, Konika Polnego zjeżdżającego z dachu na rozjeżdżających się nogach, czy pożar wybuchający w kabinie kinooperatora.

"Konik Polny i mrówka". Dzięki filmowi "Konik Polny i Mrówka" Starewicz zdobył światową sławę. Premiera filmu odbyła się 15 grudnia 1912 roku w Kopenhadze i osiągnęła nieoczekiwany sukces. Wykonana została rekordowa ilość 140 kopii, z czego jedną, w srebrnym pudełku, otrzymał następca tronu rosyjskiego Aleksy Nikołajewicz.
Film ten był pierwszą adaptacją utworu literackiego. Żonglując alegoriami Starewicz przedstawił tragedię losów ludzkich według bajki Jeana De La Fontaine.

Festiwal Europejskich Stolic Kultury - Dni Wilna

"Żaby chcą króla", Francja
Satyra polityczna na ustrój parlamentarny w księstwie żab. Żaby uosabiające cechy ludzkie, znudzone życiem w anarchii, chcą króla. Za pomocą zabawnych baloników-dymków zwracają się do ich ludzkiego władcy, Jowisza, aby zesłał im monarchę. Jako pierwszego otrzymują Drewnianego Króla, który poza przewracaniem oczami nic nie robi. Żaby proszą o lepszego króla… w zamian otrzymują Króla Bociana.  A bociany, oczywiście ….
Urywek z "Żaby chcą króla" został wykorzystany w filmie Juliana Schnabela z 1996 roku, "Basquiat – taniec ze śmiercią"

"Zaczarowany Zegar", Francja
"Zaczarowany Zegar" to  średniowieczna bajka o zegarze i mistrzu, który go zbudował. Uczeń mistrza ożywia ten cudowny zegar, powołując do życia świat marzeń i wyobraźni.

"Maskotka: Bal u Diabła"
Scena "Balu u Diabła" to najbardziej szalona i groteskowa scena całego filmu. Mamy tu pokaz nieograniczonej wyobraźni Starewicza, z biegnącymi papierowymi ludzikami i pluszową małpą całującą słodką laleczkę. Na balu tańczą wszyscy: szkielet ryby ze szkieletem kurczaka, lalki, diabeł, pluszaki, a nawet kieliszki.
Maskotka to prawdziwe mistrzostwo formy, będące przykładem późniejszej twórczości artysty. Pojawiają się tu jedne z mroczniejszych scen w historii kinematografii. Można zaryzykować stwierdzenie, że prześcignęły one wczesne lata twórczości Walta Disneya w ukazywaniu koszmarów.

Festiwal Europejskich Stolic Kultury - Dni Wilna

Piątek, 3 września 2010, godz. 18:00; Rosyjskie Centrum Nauki i Kultury w Gdańsku

Zemsta operatora filmowego z muzyką Messer Chupsa

"Noc przed Bożym Narodzeniem", Francja
To plastyczna, bajkowa adaptacja utworu Mikołaja Gogola. Starewicz używa nowatorskiego języka, ukazując kradzież księżyca czy lot Vakuli na czarcim grzbiecie do Petersburga, na dwór samego cara.