DTP - 15 najczęściej zadawanych pytań

1. Po co grafikowi/fotografowi znajomość DTP?

Wiedza z zakresu DTP zawiera wiele informacji na temat praktycznej obsługi oprogramowania graficznego, polepszających warsztat zarówno grafika, jak i fotografa. Przygotowując projekt/zdjęcie do druku, mamy styczność z wieloma opcjami programów graficznych, które później mogą przydać się do prac retuszerskich, efektów specjalnych, fotomontaży i wreszcie do zwykłego, zadowalającego wydruku na domowej drukarce fotograficznej. Ponadto warto zaznaczyć, że znajomość DTP obniża koszty ewentualnych błędów popełnianych przez twórców i zwiększa wydajność procesu produkcyjnego (wydruk fotografii, których nie trzeba odsyłać fotografowi do poprawy). Pozwala również uświadomić sobie, z czego wynikają różnice np. między efektem wyświetlania monitora, a efektem druku na matowym papierze.

2. Dlaczego to, co widać na monitorze, nie zawsze tak samo wygląda na papierze?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań, szczególnie przez początkujących projektantów i fotografów w sferze DTP. Jest to problem bardzo złożony, bowiem na występujące różnice ma wpływ bardzo wiele zmiennych, które razem dają właśnie efekt niespójności kolorystycznej.

Pierwsza i najważniejsza z nich to różnica w postrzeganiu (percepcji) światła przepuszczonego przez komórki matrycy monitora (luminofor monitora CRT) i światła odbitego od zadrukowanej powierzchni np. zdjęcia na papierze. Kolory na monitorze zawsze będą wydawały się obserwatorowi żywsze, bardziej nasycone, "ładniejsze" niż efekt wydruku, który będzie mniej kontrastowy i rozświetlony. Do reszty najważniejszych czynników, wpływających na różnice należą:

•    Przestrzeń kolorystyczna, w której wydrukowany jest projekt/fotografia (RGB, CMYK). Zdjęcia z aparatu zapisywane są zawsze w trybie RGB z odpowiednim językiem opisu tej przestrzeni kolorystycznej – profilem, natomiast, by przygotować je do druku komercyjnego, niekiedy trzeba zamienić ich przestrzeń i odpowiednio profil np. do trybu CMYK. Tryb CMYK (a właściwie CMY+K) nie odwzorowuje pewnych zakresów tonów z trybu RGB, co w praktyce daje mniejszy zakres odpowiadających fotografowi/grafikowi kolorów, a więc po przeniesieniu ich z jednej przestrzeni do drugiej, kolory zawsze się zmienią. Tryb RGB nie odwzorowuje również pewnych kolorów z przestrzeni CMY+K, lecz w porównaniu z zakresem nieodwzorowywanych kolorów w CMY+K z RGB jest ich znacznie mniej, a zatem można powiedzieć, że przestrzeń CMY+K jest węższa niż przestrzeń RGB.

•    Zgodność między profilami kolorystycznymi, opisującymi te przestrzenie w miejscu powstania projektu (sprzęt grafika/fotografa) i w miejscu jego wydruku (profile RGB – np. Adobe RGB, profile CMYK – np. Fogra27 itp). Zawsze trzeba sprawdzać, czy przypadkiem profile zastosowane przez nas jako projektantów i fotografów, są zgodne z tymi, które stosuje lab albo drukarnia.

•    Rodzaj papieru.

•    Rodzaj i producent farby do wydruku.

•    Rodzaje techniki druku – cyfrowa, offsetowa.

•    Umiejętności maszynisty offsetowego w dopasowaniu kolorystyki.

3. Jaki jest właściwy format pliku do druku?

Najczęściej używanym formatem do druku komercyjnego (obecnie głównie druku metodą offsetową) jest format PDF. Każde oprogramowanie graficzne ma możliwość jego generowania. Trzeba pamiętać jednak o szczegółowych ustawieniach jakości wypuszczanego pliku PDF (rozdzielczość obrazów, kompresja bitmap, spłaszczanie przezroczystości, zgodność z określoną wersją programu Acrobat itp.).
W innych technikach druku drukarnie mogą oczekiwać od klienta przysłania plików otwartych (np. Ai, cdr, PSD). W profesjonalnych firmach zdarza się to jednak coraz rzadziej.

4. Czy jeśli w projekcie jest użyta tzw. przezroczystość, to przed oddaniem do druku trzeba ją spłaszczyć?

Problem, na który odpowiedzi jest wiele i chyba nie ma jednego, właściwego rozwiązania. Obiekty przezroczyste, czy efekty przezroczystości, to dodatkowe funkcje oprogramowania graficznego, nakładane na projekt (fotografię) w formie soczewek, przenikania między warstwami i innych efektów. Właśnie owe efekty dodatkowe są często źle interpretowane przez oprogramowanie RIP (Raster Image Processor) do przygotowywania matryc drukowych (blach). Oprogramowanie to zamienia cały nasz projekt na zbudowaną z niewielkich punktów – rastrów – mapę bitową. Zła interpretacja w RIP może wytworzyć różnice w oddaniu niektórych elementów przezroczystych między obrazem oryginalnym, a efektem pracy RIPa. Wyjściem jest tzw. "spłaszczenie" wszelkich przezroczystości jeszcze przed interpretacją w systemie RIP, czyli zamiana ich na bitmapę w rozdzielczości, gwarantującej dobrą jakość w druku.
Niemniej, współczesne oprogramowanie ripujące radzi sobie bardzo dobrze z efektami przezroczystymi. Błędy natomiast powstają również w trakcie spłaszczania w oprogramowaniu graficznym. Dlatego najlepszym wyjściem jest zawsze kontakt z miejscem druku i oczywiście ciągłe sprawdzanie, jak mają się nasze przezroczyste efekty przed spłaszczeniem i po spłaszczeniu, niezależnie od tego, czy proces spłaszczania dokonywał się w naszym komputerze, czy na oprogramowaniu RIP.

5. Czy przekształcać czcionki w krzywe?

To zależy od rodzaju czcionek i rodzaju publikacji. Zwykle przyjęło się, że w publikacjach nie przekraczających czterech stron objętości, zamienia się czcionki na krzywe. Nie robi się tego w większych drukach – książkach, folderach, czasopismach. Trzeba natomiast "osadzić" czcionki w dokumencie PDF, używając odpowiednich opcji kontroli osadzania czcionek w oprogramowaniu, z którego wytwarzamy plik PDF (Indesign, Illustrator, Adobe Distiller).
Co do jakości czcionek po zamianie na krzywe, niektóre, delikatniejsze czcionki, mogą ulec nieznacznej zmianie po przekształceniu na krzywe. Istnieją więć graficy całkowicie przeciwni zamienianiu czcionek na krzywe. W dzisiejszych czasach ma to sens o tyle, że zarówno rodzaje formatów czcionek (otf), jak i nowoczesne oprogramowanie RIP, są wzajemnie kompatybilne i nie powinno być żadnych problemów z interpretacją np. polskich znaków. Problemy pojawiają się, gdy używamy starych czcionek, albo współpracujemy z drukarnią, o której wiadomo, że ma problemy z interpretacją i podstawianiem znaków w publikacjach. Wtedy najbezpieczniej jest zamienić czcionki na krzywe, nawet kosztem drobnych różnic w oddaniu kształtu.
W oprogramowaniu Corel Draw służy do tego skrót ctrl+Q. W oprogramowaniu Adobe – skrót shift+ctrl+O. Skróty te stosuje się po uprzednim zaznaczeniu obiektów do skrzywienia.

6. Jaka jest różnica między formatem netto i brutto?

Format netto jest formatem strony po tzw. "obcięciu". Ze względu na późniejszą obróbkę introligatorską, mającą doprowadzić do uporządkowania stron (falcowanie) i oprawienia ich np. w twardą oprawę, do formatu netto zwykle dodaje się 3–5 mm spadu, czyli powiększa się oryginalny format dokumentu (fotografii) właśnie o te 3–5 mm. Format netto z dodanym spadem nazywa się formatem brutto.

7. Co to jest rozdzielczość i jak ją odpowiednio dobrać?

Parametr ten decyduje bezpośrednio (obok przestrzeni kolorystycznej) o jakości wyjściowej bitmapy. Ustawienie niewłaściwej rozdzielczości do wydruku kończy się zwykle bardzo widocznym zniszczeniem projektu/fotografii.Rozdzielczość obrazu cyfrowego to liczba pikseli przypadająca na jednostkę długości obrazu  cyfrowego. Przyjęto jednostkę długości cal ("), dlatego miara rozdzielczości obrazów cyfrowych to piksele na cal – ppi (pixels per inch). Warto pamiętać, że jest to miara dla obrazów istniejących w przestrzeni cyfrowej. Inną miarą jest dpi (ang. dots per inch) – jest to liczba plamek przypadająca na cal długości. Jednostka stosowana do określenia rozdzielczości drukarek, ploterów, naświetlarek itp. Pojęcie to jest bardzo rozpowszechnione i często mylone z ppi. W praktyce pomyłka ta nie ma większego znaczenia, jeśli ustawia się te same wartości liczbowe.

Przyjęło się, że właściwa rozdzielczość do większości komercyjnych wydruków wynosi 300 ppi. Nie jest to do końca prawidłowe założenie, ponieważ właściwa rozdzielczość zależy od paru czynników - są to m.in. parametr "liniatura" i przede wszystkim rodzaj druku.

Jeśli chodzi o rodzaj druku, to rozdzielczości możliwe do zastosowania są bardzo różne. Do druku plakatów wystarczy 150 ppi. Wysokojakościowy druk wielkoformatowy operuje znacznie większymi wartościami. Najbardziej rozpowszechnione – 300 ppi – definiowane jest przez tzw. liniaturę rastra, z jaką drukarnia przygotowuje formy drukowe. Wybór liniatury zależy z kolei od rodzaju papieru i rodzaju druku (zdjęcie, mapa, rysunek, tekst). A więc zanim przygotujemy fotografie (projekt) od druku, powinniśmy się dowiedzieć, z jaką wartością parametru liniatury nasza praca będzie przygotowywana do druku. Znając tę wartość, możemy już odpowiednio przygotować nasz projekt według poniższego wzoru.

Zależność jest następująca – właściwa rozdzielczość do druku to liniatura pomnożona przez dwa. A więc przyjęta liniatura do druku wysokojakościowego dla papieru kreda, wynosi np. 175 linii na cal, w związku z czym właściwa rozdzielczość do druku wynosić będzie 350 ppi (175 lpi x 2).