Filmowanie aparatem: Sprzęt skrojony na miarę

Zobacz także pozostałe artykuły z cyklu:

• Filmowanie aparatem: Co musisz widzieć?
• Filmowanie aparatem: Gdy ręka zadrży
• Filmowanie aparatem: Koniec kina niemego
• Filmowanie aparatem: Praca kamerą - vademecum
• Filmowanie aparatem: Język filmu
• Filmowanie aparatem: Oświetlenie i jego rola w obrazie filmowym
• Filmowanie aparatem: Twórcze operowanie światłem – barwa światła i jej rola w filmie
• Filmowanie aparatem: Sztuka nożyczek i kleju – montaż i postprodukcja
• Filmowanie aparatem: Zdjęcia wprawione w ruch

Kompletowanie wyposażenia – niezależnie od tego, czy ma ono posłużyć do filmowania, czy też do robienia zdjęć – to proces złożony i rozciągnięty w czasie. Nie chodzi nawet o względy finansowe, choć oczywiście natychmiastowe zaopatrzenie się w aparat, obiektywy, karty pamięci, zapasowe akumulatory, oświetlenie i wszystkie niezbędne akcesoria byłoby bardzo kosztowne. Ważniejsze jest to, że do tego, co tak naprawdę jest nam potrzebne dochodzimy stopniowo. Dlatego warto jest zaczynać od podstawowego zestawu i stopniowo rozbudowywać go o kolejne elementy dopiero wówczas, gdy okażą się one niezbędne.

Wybieramy aparat

Dokonując wyboru lustrzanki cyfrowej przeznaczonej nie tylko do wykonywania zdjęć, ale również do filmowania, należy wziąć pod uwagę szereg cech. W pierwszej kolejności interesujący nas aparat musi przede wszystkim rejestrować obraz ruchomy – jest to pozornie tylko banał, ponieważ wielu nabywców popełnia w tej kwestii dużo błędów.
 

Obecnie nawet najtańsze lustrzanki cyfrowe dysponują funkcją nagrywania obrazu o wysokiej rozdzielczości. Nie we wszystkich aparatach możliwości w tym zakresie są takie same, nawet w obrębie jednej rodziny urządzeń. Przykładowo tani aparat Sony SLT-A33 (z lewej) nagrywa obraz wideo w formacie 1080i50 z przepływnością danych 17 Mb/s, podczas gdy bardziej zaawansowany model Sony SLT-A65 (z prawej) oferuje już znacznie więcej formatów, w tym 1080p50 o przepływności danych 28 Mb/s. (Fot. Sony)

Jak wiemy z poprzedniej części tego cyklu, jeden zapis wideo drugiemu nierówny. Decydując się na zakup konkretnego modelu powinniśmy sprawdzić, w jakich formatach zapisuje on ujęcia wideo i z jaką maksymalną jakością to robi. Jeżeli nie godzimy się na żadne kompromisy, potrzebny jest nam sprzęt, który nie tylko zapisze progresywnie obraz o rozdzielczości 1920×1080 pikseli (format 1080p), ale też zrobi to z kilkoma prędkościami (ideałem byłoby, gdybyśmy do wyboru mieli 24, 25 i 50 kl./s, ale na takie bogactwo raczej nie ma co liczyć – realne jest natomiast 25 i 50 kl./s.) i zaoferuje kompresję o wysokiej wartości parametru bitrate, przy czym za wysoką można uznać zakres 25-30 Mb/s.

Warto też wiedzieć jedno: cyfrowe aparaty fotograficzne (dotyczy to wszystkich odmian i modeli, nie tylko lustrzanek) są w stanie nagrywać pojedynczą sekwencję wideo tylko przez określony czas. W konstrukcjach starszych ograniczenie to było znaczne i wynosiło kilka lub kilkanaście minut, z uwagi na problemy techniczne z przegrzewającymi się matrycami (nawet teraz przy wysokiej temperaturze powietrza aparat może przerwać nagrywanie ze względów bezpieczeństwa, o czym producenci sprzętu informują w instrukcjach obsługi konkretnych modeli). Niezależnie jednak od ograniczeń technicznych, raczej żadna lustrzanka nie pozwoli nam zarejestrować pojedynczego ujęcia dłuższego niż 30 minut. Na przeszkodzie stoją tutaj przepisy UE, a konkretnie definicja kamery wideo jako urządzenia przystosowanego do rejestracji spójnego materiału wideo o długości 30 minut lub większej. A ponieważ stawki celne na kamery wideo są na terenie krajów Unii znacznie wyższe od stawek na aparaty, producenci chroniąc swoje interesy wprowadzili w produkowanych modelach aparatów cyfrowych mechanizm, który po 29 minutach nieprzerwanego nagrywania ruchomego obrazu automatycznie przerywa rejestrację.
 

Matryca światłoczuła jest najważniejszym elementem aparatu. Najczęściej podawanym jej parametrem jest rozdzielczość, jednak z punktu widzenia filmowca nie ma ona tak naprawdę większego znaczenia. Liczą się natomiast wymiary fizyczne – w przypadku przetworników formatu APS-C jest to 22.2×14.8 mm lub częściej 23.7×15.6 mm. (Fot. Sony)

Mało ważnym natomiast z perspektywy zapisu obrazu wideo parametrem (który skądinąd potocznie uważa się za bardzo istotny dla jakości aparatu) jest rozdzielczość przetwornika obrazu. Po przełączeniu lustrzanki w tryb filmowania,  efektywna rozdzielczość urządzenia w trybie Full HD wynosi bowiem zaledwie dwa megapiksele (a dokładnie 2 073 600 pikseli). Tak naprawdę w takiej sytuacji mniejsza rozdzielczość całkowita przetwornika może dawać nawet lepszy obraz aniżeli większa, ponieważ w takiej matrycy rozmiary pojedynczej komórki rejestrującej światło są większe, przez co są w stanie zgromadzić więcej światła. Ważny jest natomiast – o czym też już wiecie – fizyczny rozmiar przetwornika obrazu. Obecnie w lustrzankach rejestrujących materiał wideo stosowane są powszechnie trzy formaty matryc, z których najmniejszy (Cztery Trzecie) stosowany jest w lustrzankach firm Olympus i Panasonic, a największy (36×24 mm, czyli małoobrazkowy) spotyka się w najbardziej zaawansowanych i profesjonalnych aparatach DSLR firm Canon, Nikon i Sony. W pozostałych modelach lustrzanek stosowany jest trzeci, zdecydowanie najpopularniejszy format matrycy o nazwie APS-C, odznaczający się (w zależności od konkretnego modelu aparatu) współczynnikiem pozornego wydłużenia ogniskowej obiektywu od 1,5x do 1,6x. Stanowi on zdrowy kompromis pomiędzy parametrami uzyskiwanego obrazu oraz możliwością uzyskania niskiej głębi ostrości, a ceną. W obrębie tego cyklu większość uwag dotyczących optyki i długości ogniskowych odnosić będziemy właśnie do matryc formatu APS-C.

Niezależnie od względów technicznych, ważną kwestią, którą koniecznie należy brać pod uwagę wybierając lustrzankę do filmowania jest jej ergonomia. Element ten jest szalenie ważny również podczas robienia zdjęć, a przecież filmując operujemy aparatem przez dłuższy czas, w trakcie którego jeden nieprzewidziany ruch ręką może nam zepsuć ujęcie. Dlatego też aparat musi się dobrze trzymać i obsługiwać, a jego rozmiary muszą odpowiadać naszej sile i wielkości dłoni. Pamiętajmy też, że o ile lżejszy model amatorski może nas mniej męczyć, o tyle po podłączeniu do niego cięższego jasnego obiektywu lub teleobiektywu o długiej ogniskowej okaże się, że znaczne przesunięcie środka ciężkości do przodu utrudni nam stabilne ułożenie go w rękach, a czasem nawet na statywie.

Inne ważne parametry

Aparat oczywiście nie składa się jedynie z matrycy, a dla filmowca istotne są również inne cechy nabywanego urządzenia. Przyjrzyjmy im się po kolei.
 

Odchylany lub obrotowy wyświetlacz LCD aparatu umożliwia – podobnie jak w przypadku kamery wideo – wygodne filmowanie pod dowolnym kątem i z różnych perspektyw. (Fot. Sony)

Wyświetlacz i wizjer urządzenia to Wasze okno na świat. Najczęściej stosowany podczas filmowania jest wyświetlacz LCD, który powinien odznaczać się jak największymi rozmiarami i rozdzielczością. Ten drugi parametr jest nawet ważniejszy, ponieważ duży obraz niewiele nam da, jeżeli nie będzie on pokazywał większego zakresu szczegółów obrazu aniżeli ekran mniejszy. Odchylany lub obracany ekran jest szczególnie wygodny w sytuacji, gdy musimy filmować z nietypowej perspektywy, a nawet podczas klasycznego filmowania z biodra. Niestety nawet bardzo jasny ekran nie pomoże nam w sytuacji, gdy filmujemy przy jaskrawym oświetleniu, np. w pełnym słońcu. W takiej sytuacji znacznie bardziej przyda nam się wizjer. O ile jednak optyczny wizjer stosowany w aparatach DSLR jest bardzo ceniony przez fotografów, o tyle wideofilmowcy z niego nie skorzystają, ponieważ z uwagi na konstrukcję aparatu w momencie rozpoczęcia nagrywania filmu (a najczęściej również samego włączenia trybu wideo) jest on wyłączany. W aparatach SLT, podobnie jak w kamerach cyfrowych stosowane są natomiast wizjery elektroniczne oferujące w zależności od modelu obraz lepszy lub gorszy – w przypadku modeli topowych znacznie przekraczające pod względem rozmiarów i szczegółowości to, co możemy zobaczyć na ekranie LCD.

Film to nie tylko obraz, ale też dźwięk. Dlatego ważne jest, aby nasza lustrzanka dysponowała mikrofonem rejestrującym wysokiej jakości dźwięk (to ważne – w wielu starszych modelach montowano mikrofony monofoniczne) oraz możliwością podłączenia mikrofonu zewnętrznego. Niemal już nieodzowne obecnie złącze HDMI pozwoli natomiast wykorzystać podczas realizacji zdjęć zewnętrzny monitor.
 

Złącze mikrofonowe to jeden z najbardziej widocznych elementów wyróżniających lustrzanki z możliwością filmowania. Filmowcy rozpoczynający swoją przygodę z aparatami DSLR i SLT bardzo szybko przekonują się, że rejestrowanie dźwięku przy użyciu mikrofonu wbudowanego w aparat nie jest zbyt dobrym pomysłem i zaczynają szukać lepszych rozwiązań.

Bardzo ważna jest też stabilizacja obrazu, którą zajmiemy się bliżej już w następnej części tego cyklu, dlatego też w tym momencie dokonamy tylko krótkiego zarysu tego zagadnienia. Producenci lustrzanek cyfrowych podzielili się pomiędzy tych, którzy układ stabilizacji zaimplementowali w określone modele obiektywów oraz tych, którzy zdecydowali się na redukcję drgań odbywającą się na poziomie matrycy aparatu. Obydwa rozwiązania mają swoje wady i zalety, choć w przypadku stabilizacji matrycy drgania aparatu są redukowane niezależnie od tego, jaki obiektyw do niego podłączamy.

Przydatne funkcje

Na koniec tego fragmentu drugiego odcinka cyklu "Filmowanie aparatem" zajmijmy się jeszcze na moment funkcjami związanymi z rejestracją materiału wideo dostępnymi w lustrzankach cyfrowych. Z uwagi na specyficzne wymagania filmujących, narzędzia te mogą się wydać czymś nowym nawet dla doświadczonych fotografów.
 

Peaking, czyli zaznaczanie obszarów, na które ustawiona jest ostrość obiektywu (w widocznym powyżej przykładzie są to czerwone linie i plamki widoczne na dwóch małych figurkach ustawionych za nieostrą maskotką), to kluczowa funkcja dla każdego ambitnego wideofilmowca. Niestety ciągle jeszcze stanowi ona rzadkość w lustrzankach cyfrowych.

Najważniejszą grupą funkcji spotykanych w aparatach DSLR i SLT, mających znaczenie przede wszystkim dla wideofilmowców, są te związane ze wsparciem manualnego ustawiania ostrości. Filmując lustrzanką – zwłaszcza wykorzystując w tym celu mechanizmy kreatywnej kontroli ekspozycji – znacznie częściej niż dotąd będzie Wam się zdarzało korzystać z pierścienia ostrości na obiektywie. Ważne jest dopilnowanie tego, aby ostrość ustawiona manualnie trafiała dokładnie w dany punkt nawet przy silnie otwartej przysłonie. Pomagają w tym funkcje takie jak możliwość znacznego powiększenia w dowolnej chwili centralnej (a jeszcze lepiej dowolnej) części kadru, a przede wszystkim znana użytkownikom zaawansowanych kamer wideo funkcja zaznaczania kolorowego zarysu obiektów, na które aktualnie ustawiona jest ostrość (ang. Peaking). Bez przynajmniej jednej z tych dwóch funkcji trudno mówić o kreatywnym filmowaniu.

Znany z trybu Live View wyświetlany na żywo histogram również jest podstawowym narzędziem wideofilmowca, który pod żadnym pozorem nie powinien opierać się wyłącznie na podglądzie filmowanej sceny w wizjerze czy na ekranie LCD (zwłaszcza tym drugim, ponieważ padające na ekran światło może nas mocno zmylić). Funkcją często spotykaną w bardziej zaawansowanych kamerach wideo, która prędzej czy później powinna pojawić się w większej liczbie lustrzanek (obecnie stanowi niestety rzadkość) jest zebra, czyli zaznaczanie prześwietlonych obszarów sceny jasnymi paskami.
 

Bez funkcji histogramu generowanego na żywo, kontrolowanie poprawności ekspozycji kadru z poziomu wyświetlacza LCD byłoby bardzo utrudnione i mało precyzyjne. Ponieważ filmując nie mamy niestety dostępu do odpowiednika fotograficznego formatu RAW (choć bardzo by się on przydał!), to dobór ekspozycji we wszystkich naszych ujęciach musi być bardzo dokładny.

Film składa się oczywiście nie tylko z obrazu, ale również z dźwięku. Niestety funkcje kontroli dźwięku oferowane przez aparaty DSLR i SLT są bardzo ograniczone. Jeżeli w ogóle występują, najcześciej ograniczone są do funkcji redukcji szumów spowodowanych wiatrem (jeżeli nie mamy takowego problemu, powinniśmy funkcję tę wyłączyć, ponieważ obniża ona jakość nagrywanego dźwięku) oraz AGC. Ta ostatnia służy do włączania i wyłączania automatycznej regulacji wzmocnienia sygnału dźwiękowego (ang. Automatic Gain Control) i w większości aparatów jest stale aktywna. Jeżeli jednak w menu aparatu odnajdziemy możliwość jej wyłączenia i samodzielnego dopasowania natężenia rejestrowanego dźwięku, to znakomicie. Ucząc się, jak samodzielnie kontrolować głośność nagrania, uzyskamy znacznie lepszą i naturalniej brzmiącą ścieżkę dźwiękową.