Fotografia na świecie: Portugalia

Aby zapoznać się z historią portugalskiej fotografii od samych jej początków (ok. 1850 r.), należy koniecznie odwiedzić Miejskie Archiwum Fotograficzne Lizbony, które mieści się w kwartale Mouraria. Ta dzielnica jest, wraz z kwartałem Alfama, kolebką muzyki fado, będącej najpełniejszym wyrazem saudade. Wyprawa do źródeł portugalskiej fotografii będzie więc podróżą przez esencję tamtejszego ducha! Historia Portugalii w obiektywie to fascynująca podróż przez imperialną potęgę monarchii i posępność dyktatury; obrazy, które widzimy, wydaje się łączyć pewien rys powagi, charakteryzujący kulturę portugalską w ogóle. Niezależnie od czasu powstania, fotografie te reprezentują wyważoną kompozycję, przeciwwagę dla przepychu i szaleństw.

Pierwsze znane nazwisko w dziejach fotografii portugalskiej to Carlos Relvas – co interesujące, fotografią parający się tylko przy okazji. Ten zamożny ziemianin, właściciel winnic i entuzjasta walk byków żywo zainteresował się świeżą nowinką techniczną, co doprowadziło go do budowy świetnie wyposażonego studia w posiadłości Golegã (istnieje do dzisiaj!), a w konsekwencji lat praktyki – do członkostwa w Société Française de Photographie, gdzie prócz fotografii dostarczał też wino. Jako pierwszy w Portugalii zastosował technikę światłodruku.

Fotografie Relvasa są szczególnie interesujące jako dokument socjologiczny, prezentujący portugalskie społeczeństwo połowy wieku XIX.

Fot. Carlos Relvas

Fot. Carlos Relvas

Znamienne, że historię fotografii portugalskiej przez lata kształtowali w znacznym stopniu przybysze z innych krajów. Interesującą postacią jest tu przykładowo Czech Wenceslau Cifka, który na dworze Ferdynanda II pełnił funkcję doradcy do spraw sztuki oraz nadwornego fotografa. Pomimo swoich dokonań w dziedzinie fotografii, wkrótce zwrócił się w stronę ceramiki i to w tej dziedzinie sztuki osiągnął najwięcej. Jego prace podziwiać można w lizbońskim Muzeum Ceramiki Azulejo. Również Frederick Flower, szkocki handlarz winem osiadły w Porto, swoimi pejzażami i scenami z życia codziennego wpisał się w historię fotografii portugalskiej.

Fot. Wenceslau Cifka

Fot. Frederick Flower

Emilio (Karl Emil) Biel, przybysz z Niemiec, podobnie jak Wenceslau Cifka pełnił rolę fotografa na dworze Ferdynanda II Koburga. Biel był prawdziwym człowiekiem renesansu i innowatorem swej epoki – przyczynił się między innymi do założenia elektryczności i pierwszej linii telefonicznej w Porto. Tę miejscowość Biel darzył szczególnym sentymentem i poświęcił jej szczególnie dużo uwagi w swej twórczości.

Fot. Emilio Biel

Fot. Emilio Biel

Pisząc o fotografii portugalskiej, nie sposób pominąć aspektu kolonialnego; doskonałym przykładem będzie tu Jose Augusto de Cunha Moraes i jego monumentalny album z podróży do Afryki Zachodniej – dokument podróżniczy i typowy dla epoki przyczynek do etnografii regionu, cenny z dzisiejszego punktu widzenia i zwracający uwagę kunsztownością panoram i wyrazistych portretów mieszkańców odwiedzanych przez Moraesa krajów.

Fot. Augusto de Cunha Moraes

Fot. Augusto de Cunha Moraes

Fot. Augusto de Cunha Moraes

Przełom wieków XIX i XX przyniósł, również w Portugalii, zbliżenie nowych mediów: fotografii i kina. Próby nadania ruchu statycznym obrazom podejmował Aurelio da Paz dos Reis, z zawodu hodowca kwiatów, fotograf – pasjonat. Jego pierwsze krótkie formy, nakręcone w roku 1896, są tematycznie zbliżone do filmów braci Lumière: przedstawiają wyjście robotników z fabryki koszul czy krótkie scenki z lizbońskiej ulicy Augusta. Porażka nagłośnionego i oczekiwanego pokazu filmowego, który miał odbyć się w roku 1897 w Brazylii (problemy techniczne uniemożliwiły wyświetlenie filmów) sprawiła, że Reis wycofał się z kinematografii i powrócił do kwiatów oraz fotografowania.

Fot. Aurelio da Paz dos Reis

Fot. Aurelio da Paz dos Reis