Fotoreportaż XXI wieku

"Pogłoski o jego śmierci są mocno przesadzone" - można by powiedzieć, odnosząc się do głoszonego od lat upadku fotoreportażu. Żeby się o tym przekonać wystarczy popatrzeć na to, jakie tematy dziś najbardziej interesują młodych fotografów, studentów i debiutantów. Fotoreportaż i dokument w dorobku twórców dopiero zaczynających swoją drogę zajmuje ważne miejsce. Przecież świat wokół nadal jest interesujący, a fotografia jest najlepszym narzędziem, by to utrwalić i pokazać.

Tak naprawdę w fotoreportażu nic się nie zmieniło, poza miejscami, gdzie można go oglądać. Tak jak w 1947 roku, gdy powstała, tak i dziś standardy światowego reporterstwa wyznacza Agencja Magnum. Zrzeszeni w niej fotografowie potrafią w fascynujący sposób pokazać i nowojorskie metro, i wojnę w Czeczenii, i wybory prezydenckie, i życie codzienne na Kubie. Jeśli tylko fotograf wie, co chce pokazać, temat codzienny może stać się arcyciekawą opowieścią.

Zarówno Agencja Magnum, jak i inne zrzeszenia fotografów i fotoreporterów od pewnego czasu swoje zdjęcia pokazują w nowej formie. Podkasty czy też fotokasty - to być może przyszłość prezentowania dokumentu w fotografii. To jakby mini-filmy, ułożone ze zdjęć i wzbogacone dźwiękiem, najczęściej nagranym w tym samym miejscu i czasie co zdjęcia. Taka prezentacja daje widzowi więcej, bo np. oglądając fotoreportaż o wędkarzu, przy okazji oglądania zdjęć słyszymy również wypowiedzi bohatera, jak opowiada o sobie, o tym co robi itd. Ta forma fotoreporterska przyjęła się szybko i dziś już każda szanująca się agencja (nie tylko Magnum) ma w swojej ofercie fotokasty. Przygotowanie fotokastu jest trudniejsze dla fotografa, bo wymaga już nie tylko robienia zdjęć, ale i nagrywania dźwięku. Czasem robi to sam fotograf, czasem jadąc na zdjęcia zabiera ze sobą kogoś, od kogo będzie zależało nagranie podkładu do fotokastu. Jest to forma nowa, ale z punktu widzenia widza niezwykle atrakcyjna.

Na całym świecie jednak nadal powstają też "normalne" fotoreportaże, jako opowieści o ludziach, ich problemach, kulturze, o zmieniającym się świecie. Na naszym gruncie nadal najważniejszym chyba twórcą w tej dziedzinie pozostaje Tomasz Tomaszewski, który równie fascynująco umie opowiedzieć o egzotycznych rejonach świata, jak i o polskiej wsi. Jego zdjęcia przypominają narracyjne opowieści, są zbiorami, które razem składają się na relację z jakiegoś miejsca. Zupełnie inny sposób pracy ma inny polski dokumentalista, Mariusz Forecki, który z otaczającego świata wyławia "okruchy". Każde jego zdjęcie może funkcjonować samodzielnie, bo jest zamkniętą opowieścią o jakimś człowieku czy wydarzeniu, jest wyłowionym z chaosu świata drobnym, pozornie nieistotnym obrazem, który jednak mieści w sobie jak w soczewce dużo więcej.

Dziś, gdy fotoreportaż nie pojawia się w gazetach, można go zobaczyć w galeriach, pismach o fotografii, albumach i książkach. Paradoksalnie, fakt że przestał on być gatunkiem prasowym, podniósł jego rangę - przecież zdjęcia oglądane w galerii zbliżają nas do sztuki. Niekończącym się jednak i najważniejszych źródłem zdjęć fotoreporterskich jest dziś Internet. To tu można zobaczyć cykle zdjęć z każdego zakątka świata, zrobione przez młodych twórców, jak i przez absolutnych klasyków. Bo zdjęcia naprawdę wciąż wiele nam mogą powiedzieć o świecie.