Niski klucz oświetleniowy

W wielu przypadkach oświetlamy scenę zespołem pięciu lamp. Jeśli są to: światło kluczowe (1), wypełniające (2), górne (3) i dwa konturowe (4 i 5) i wyłączymy lampy oświetlenia przedniego, to mamy punkt wyjścia do realizacji zdjęć w niskim kluczu oświetleniowym. Został spełniony podstawowy warunek - scena oświetlona jest z kierunków tylnych w stosunku do obiektu zdjęciowego. Jeśli jedno ze świateł konturowych jest światłem kierunkowym, a natężenie jego strumienia świetlnego jest ustawione na poziomie 2-3-krotnie wyższym niż kluczowe, to nie zmieniając przysłony na obiektywie, mamy dobry punkt wyjścia. Spełniony został następny warunek, jakim jest zmniejszenie naświetlenia o jedną, lub dwie liczby przysłonowe. Tym samym zmieniła się funkcja silniejszego światła konturowego, pełni teraz ono funkcję światła kluczowego. Jako tło wybieramy czarne, lub w innym, ciemnym kolorze, może być kartonowe, lepiej jednak sprawdzają się tła tekstylne, najlepszy jest aksamit lub welur, ale mogą być też inne tkaniny.

Układ świateł do realizacji zdjęć w niskim kluczu oświetleniowym. Oznaczenia.:
1. Lampa Fomei Digitalis 600 z nasadką projekcyjną Spot, w pozycji 150º/20º, z poziomem naświetlenia odpowiadającym liczbie przysłony f/8,
2. Lampa Digital 300 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm, w pozycji 210º/0º, z poziomem naświetlenia odpowiadającym liczbie przysłony f/5,6,
3. Lampa Digital 600 Plus, paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 30x90 cm, (tylko z dyfuzorem wewnętrznym), w pozycji 180º/70º, z poziomem naświetlenia odpowiadającym liczbie przysłony f/4,5.

Przy wykorzystaniu źródeł światła o niewielkim kącie rozwarcia wiązki świetlnej bardzo ważna staje się współpraca fotografa z osobą fotografowaną. Przy kierunkowych źródłach światła, niewielka zmiana położenia osoby fotografowanej na planie zdjęciowym zmienia rozkład świateł i cieni w obrazie. Minimalny ruch osoby fotografowanej, czy lekkie pochylenie głowy sprawia, że dół twarzy otrzymuje mniejszą ilość światła i dzięki temu na obrazie jest on ciemniejszy, niż czoło. Cień, rzutowany przez głowę na rękę, powoduje, że jest ona znacznie ciemniejsza, niż górna część twarzy, dlatego też w obrazie staje się ona ważnym, ale nie dominującym elementem kadru. Niewielkie plamy świetlne, emitowane przez wąskokątne źródła światła mogą wydobywać z ciemności ważne treściowo i kompozycyjnie elementy fotografowanej sceny, mogą też niepotrzebnie akcentować elementy mniej ważne, a tym samym zmniejszać czytelność i siłę oddziaływania obrazu.

fot.: a	fot.: b

W studiu o białych ścianach i suficie, światło odbija się od wszystkich jasnych powierzchni i powraca na plan zdjęciowy, działając jako słabe światło wypełniające. To światło nazywamy światłem resztkowym. Przy zdjęciach w tonalnym stylu oświetleniowym jego działanie może być pozytywne, przy zdjęciach w światłocieniowym stylu oświetleniowym może prowadzić do zbędnego rozjaśnienia ciemnych partii obrazu. Przykładem negatywnego działania jest zdjęcie „a”, w którym światło resztkowe powoduje rozjaśnienie części partii obrazu, które z założenia powinno pozostać jako czarne. Ten efekt występuje bardzo wyraźnie przy zdjęciach z zapisem cyfrowym, przy klasycznej fotografii czarno-białej może być niezauważalny. Wpływ światła resztkowego na obraz możemy zmniejszyć przez umieszczenie za kamerą dużego czarnego ekranu. Tak wykonano zdjęcie „b”. Oba zdjęcia są akceptowalne, wybór należy do fotografa, czy wykorzystywać działanie światła resztkowego, czy też eliminować. Z punktu widzenia czystości obrazu, bardziej sugestywne jest zdjęcie „b”.

Powszechnie przyjęte jest twierdzenie, że w portrecie najważniejsze są oczy osoby fotografowanej. Jest tak w istocie w większości przypadków. Przy zdjęciach w niskim kluczu oświetleniowym, kiedy oczy osoby fotografowanej ukryte są w głębokim cieniu, znaczenia zaczynają nabierać ręce. Od ich położenia w przestrzeni, oraz faktu, czy są pokryte czarną tkaniną ubrania, czy też nie, zależy rozkład świateł i cieni w obrazie. W portrecie kobiecym, kiedy ramiona nie są osłonięte, mogą stać się najważniejszymi miejscami obrazu, a wewnętrzna powierzchnia dłoni, skierowana w kierunku źródła światła, może działać jako niewielka powierzchnia odbijająca, a światło odbite od niej może rozjaśniać fragmenty twarzy.

fot.: a	fot.: b

Do oświetlenia postaci w przykładzie „a” wykorzystano dwa źródła światła - lampę Fomei Digitalis 600 z nasadką projekcyjną Spot jako światło konturowe, a lampę Digital plus 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 30x90 cm z dyfuzorem wewnętrznym, wykorzystano jako światło górne. Natężenie strumienia świetlnego światła górnego ustawiono na poziomie trzy razy niższym, niż poziom światła kluczowego. W tym obrazie bardzo ważną rolę pełni niewielka jasna plama światła, odbitego na części przedramienia - bez tego refleksu świetlnego dolna część obrazu postałaby całkowicie czarna, a tym samym zbędna. W przykładzie „b” wykorzystano tylko jedno źródło światła. Była nim lampa Digital 600 plus z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm, ustawioną w pozycji 210º/0º. Plama świetlna, jaką daje na planie zdjęciowym płaszczyzna rozpraszająca, jest znacznie większa, niż plama światła, rzutowana przez projektor oświetleniowy. Dzięki temu można z cienia wydobyć inne fragmenty postaci fotografowanej. Rozproszone światło, modulowane przez płaszczyznę rozpraszającą powoduje, że przejścia tonalne między najwyższymi światłami obrazu, a głębokim cieniem są łagodniejsze, niż w przypadku stosowania projektorów oświetleniowych.