O obrotach sfer niebieskich, czyli jak wykonać dobre zdjęcie nocnego nieba

Udając się na wakacyjny wypoczynek, często wybieramy małe miejscowości usytuowane z dala od wielkich aglomeracji. Ci, którzy pragną bliższego kontaktu z przyrodą, zabierają ze sobą namiot i rozbijają go nad mazurskimi jeziorami lub zaszywają się w  Bieszczadach.

Ciepłe letnie wieczory przy ognisku i w gronie przyjaciół zachęcają do krótkich nocnych spacerów, podczas których nieraz zdarzyło się nam z podziwem wpatrywać w rozciągającą się od horyzontu do horyzontu Drogę Mleczną. Jeśli szczęście dopisze, dane jest nam także dostrzec "spadającą gwiazdę", dającą pretekst, by w myślach wyrazić marzenie o nowym szkle lub aparacie. Są to z pewnością niezapomniane chwile, które wielu z nas nieraz chciało zatrzymać na fotografii, ale nie każdemu się to udało.

Uzyskanie dobrej fotografii ciała niebieskiego, zwłaszcza takiego o małej jasności i średnicy kątowej, wymaga użycia specjalistycznego sprzętu, jakim jest statyw paralaktyczny z napędem elektrycznym, a w niektórych przypadkach także teleskop z przystawką umożliwiającą podpięcie aparatu fotograficznego. Dziś skupimy się wyłącznie na tym, jak wykonać dobre i ciekawe zdjęcie nocnego nieba, mając do dyspozycji standardowy ekwipunek fotograficzny, który każdy fotograf winien posiadać, tj. aparat, obiektyw oraz statyw.

Wartość kąta zarysowanego na fotografii przez gwiazdę, zależy od czasu ekspozycji i długości ogniskowej naszego obiektywu. Aby uwiecznić pełny okrąg, należałoby naświetlać całą dobę, co oczywiście nie jest możliwe ze względu na pory dnia i nocy.

Jeżeli chcemy, aby na fotografii zarysowały się długie ślady, a nie zależy nam na obecności Gwiazdy Polarnej w kadrze, warto skierować aparat w pobliże horyzontu. Tam prędkość kątowa ruchu gwiazd jest największa, dzięki czemu zaoszczędzimy sporo czasu skracając ekspozycję. Zakreślone przez gwiazdy łuki pięknie urozmaicają krajobraz fotografowany nocą, szczególnie jeśli są to szczyty gór, oświetlone jedynie światłem odbitym od Księżyca.

Na wstępie poradnika wspomniałem o spadających meteorach i chęci sfotografowania tego zjawiska. Jasność "spadającej gwiazdy" z reguły jest bardzo mała, a czas jej lotu bardzo krótki, wynoszący nierzadko ułamek sekundy. Aby zarejestrować ślad powstały po takim przelocie, potrzebny jest w miarę jasny obiektyw szerokokątny i wysoka czułość. Czas naświetlania ma w tym przypadku znaczenie drugorzędne, gdyż w rzeczywistości wystarczy, aby odpowiadał czasowi trwania przelotu meteoru. Ponieważ zjawisko to jest rzadkie, a moment jego wystąpienia trudny do przewidzenia, należy zmienić strategię. W tym celu ustawiamy najwyższą użyteczną czułość (najlepiej od ISO 800 do ISO 3200), uruchamiamy migawkę w trybie B (bulb) i trzymamy ją otwartą aż do momentu ujrzenia gołym okiem meteoru, który miał szansę znaleźć się w kadrze. Przykładowe zdjęcie wykonane tą techniką znajduje się poniżej.

Takie rozwiązanie jest bardzo wygodne, szczególnie przy zastosowaniu pilota do wyzwalania migawki z możliwością blokowania tejże w trybie B. W czasie kiedy aparat naświetla kadr, my możemy spocząć na karimacie i oddawać się przyjemności wymyślania kolejnych życzeń.

Do naszej kolekcji gwiezdnych fotek brakuje jeszcze Drogi Mlecznej uwiecznionej w całej okazałości. W tym przypadku sprawa jest niestety bardziej skomplikowana, ponieważ rozpościera się ona przez całą długość nieboskłonu i aby ją objąć, trzeba użyć szkła typu rybie oko. Pole widzenia obiektywu o ogniskowej 28 mm da nam tylko mały wycinek, co pokazane jest na zdjęciu poniżej.
 

Najlepszy do tego celu jest więc Peleng 8 mm, F3.5, który na klatce formatu 35 mm dysponuje polem widzenia 180 stopni, a to wystarczy, aby zarejestrować otaczający nas horyzont. Z uwagi na małe powiększenie, ślady gwiazd zarejestrowanych obiektywem o tak szerokim kącie widzenia będzą ledwo zauważalne, co pozwoli wydłużyć czas naświetlania. Do uzyskania pięknego zdjęcia jasnej i ciemnej materii tworzącej Drogę Mleczną trzeba użyć takiej kombinacji parametrów ekspozycji, aby gwiazdy zachowały możliwie punktową postać. Doświadczenie pokazuje, że minimalny czas naświetlenia potrzebny do zrobienia przyzwoitego zdjęcia Drogi Mlecznej wynosi 30 sekund czułości ISO 1600 i przysłonie F3.5, a maksymalny do dwóch minut. Jest to równocześnie maksymalny czas, który uchroni nas od rozmycia szczegółów.

Na zakończenie - o korzystaniu ze statywu i naświetlaniu bez poruszenia słów kilka

Długie ekspozycje wymagają, aby aparat był zamocowany nieruchomo. Nawet delikatne podmuchy wiatru mogą zepsuć nasze zdjęcie, które naświetlaliśmy wiele minut albo godzin. Dlatego też starajmy się nie wyciągać nóg statywu na pełny zakres, zwłaszcza gdy mamy zamocowany w aparacie ciężki obiektyw.

Jak bezpiecznie rozpocząć naświetlanie? Najlepszym sposobem będzie użycie wężyka spustowego albo pilota, który umożliwia wyzwolenie migawki bez obawy o poruszenie aparatu w trakcie naciskania na spust. Oprócz tego możemy także skorzystać z funkcji wstępnego podnoszenia lustra (mirror lock-up), jeśli fotografujemy lustrzanką i taką funkcję ona posiada. Jeśli nie mamy możliwości wyzwolenia migawki zdalnie, a samowyzwalacz nie współpracuje z trybem B, możemy skorzystać z innej techniki pozwalającej na rozpoczęcie i zakończenie naświetlania, eliminującej efekt poruszenia. W tym celu zasłaniamy obiektyw np. czapką, otwieramy migawkę i po kilku sekundach, kiedy drgania statywu się uspokoją odsłaniamy obiektyw. Po zakończeniu naświetlania ponownie zasłaniamy obiektyw i zamykamy migawkę. Technika ta pozwala uniknąć na fotografiach efektu tzw. fasolki, kiedy łuki narysowane przez gwiazdy na początku i końcu posiadają wyraźne uskoki.

Wszystkim wybierającym się na wakacyjny wypoczynek życzę tuzina pięknych, niepowtarzalnych i nieporuszonych zdjęć nocnego nieba, oraz wielu okazji do wypowiadania życzeń i ich spełnienia.