Odwołanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku – prawo autorskie dla fotografa

Czytaj także: Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku - prawo autorskie dla fotografa

Przypomnijmy - zgodnie z art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej. Zgoda ta powinna zostać udzielona w sposób wyraźny – w dowolnej formie. Jednak ciężar dowodu, że taka zgoda istnieje, ciąży na wykorzystującym wizerunek. Istnieje przypadek, w którym, w braku wyraźnego zastrzeżenia (np. zastrzeżenia złożonego przez modela fotografowi) domniemywa się, że zgoda została udzielona. Takie domniemanie istnieje w przypadku, w którym model otrzymał wynagrodzenie za pozowanie. Gdyby, w tym przypadku model kwestionował istnienie zgody na rozpowszechnianie wizerunku – to on powinien udowodnić, że złożył odpowiednie zastrzeżenie.

Odwołanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku

Prawo do odwołania zgody na rozpowszechnianie wizerunku możemy wywodzić bezpośrednio z Konstytucji RP, w której, w art. 47 zapisano:

"Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym".

Analizując prawa osób, których wizerunek rozpowszechniamy nie sposób też pominąć przepisów Kodeksu Cywilnego, i jego art. 23 i 24:

"Art. 23. Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Art. 24. § 1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
§ 2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.
§ 3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym."

Zasadniczo każda osoba, która wcześniej udzieliła zgody na wykorzystanie wizerunku, może ją odwołać. Musimy tu jednak rozpoznać dwie, diametralnie różne sytuacje – sytuację, w której zgoda została udzielona z określeniem pól eksploatacji, jej zakresu terytorialnego i czasowego, wynagrodzenia, kontekstu itp.  - a wykorzystanie wizerunku nie wykracza poza umówiony zakres, oraz przypadek – w którym zgoda została wyrażona, jednak wykorzystanie wizerunku ma miejsce na polach innych, niż umówione, lub w kontekście czy w sposób naruszający dobra osobiste osoby przedstawianej na wizerunku.

W pierwszym z omawianych przypadków w literaturze dominuje pogląd, iż wycofanie zgody powinno łączyć się z poniesieniem konsekwencji odszkodowawczych przez wycofującego zgodę, lub też, że odwołanie zgody nie powinno być możliwe. Wyobraźmy sobie np. sytuację, w której modelka po udzieleniu zgody na rozpowszechnianie wizerunku w miesięczniku poświęconym modzie wycofuje tę zgodę już po rozpoczęciu cyklu produkcyjnego – nie wskazując naruszenia postanowień umowy zawartej czy to z wydawca, czy to z agencją (fotografem), która odpowiadała za przeprowadzenie sesji. Powstają w tym przypadku określone straty – i wydawca w tym momencie nie ma możliwości ich uniknięcia, gdyby chciał zastosować się do woli modelki. Zgodne z logiką wydaje się stanowisko, iż w tym przypadku modelka powinna ponieść konsekwencje finansowe odwołania zgody. Nie jest to jednak tak oczywiste – i zasada, iż odwołanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku jest możliwe do chwili rozpoczęcia działania (będącego pośrednio następstwem tej zgody) nie jest wprost zapisana w prawie (chociaż często stosowana).

Aby uniknąć niejasności, długotrwałych sporów sądowych i konieczności dochodzenia odszkodowań wystarczy w umowie regulującej zgodę na wykorzystanie wizerunku dodać klauzulę odszkodowawczą – zapis, który nałoży na modela karę umowną w przypadku, gdyby zgoda na wykorzystanie wizerunku została cofnięta bez zaistnienia przesłanek określonych w umowie. Wysokość kary powinna zostać tak określona, aby zniechęcała modeli do takich zachowań.

Z zupełnie inną sytuacje będziemy mieli do czynienia w przypadku, w których korzystający z udzielonej zgody na rozpowszechnianie wizerunku naruszy postanowienia udzielonej zgody (np. wykorzysta fotografie na innych niż określone w umowie polach eksloatacji, lub zrobi to na innym niż określone w umowie terytorium). Wówczas odwolanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku będzie wiązało się z naruszeniem warunków zgody i interes ekonomiczny korzystajacego nie będzie tu miał najmniejszego znaczenia – udzielający zgody będzie miał prawo rościć o zapłatę dodatkowego wynagrodzenia, a jeżeli naruszenie warunków zgody naruszy dobra osobiste udzielającego – również o zadośćuczynienie.

Wykorzystując wizerunek innych osób pamiętajmy o bardzo istotnej sprawie – bez względu na postanowienia umowy zezwalającej na rozpowszechnianie wizerunku i jego wykorzystanie nie możemy naruszać dóbr osobistych udzielających zgodę (np. czci, dobrego imienia, prawa do prywatności, itp.).  Np. w przypadku, w którym modelka wyrazi zgodę na publikację swoich aktów w wydawnictwie w określonym kontekście – np. w galerii aktu, jako ilustrację do artykułu o sztuce aktu, lub np. w postaci całostronicowego zdjęcia w magazynie erotycznym, samo opublikowanie wizerunku nie będzie stanowiło naruszenia dóbr takiej osoby – znała ona bowiem dokładnie warunki, w jakich wykorzystane zostanie zdjęcie i zgodziła się na nie. Jednak użycie tego zdjęcia np. do ilustracji artykułu o prostytucji dobra osobiste tej osoby naruszy (jeśli wykorzystanie w tym kontekście w umowie nie zostało zastrzeżone). Wydawca będzie musiał liczyć się wtedy z koniecznością wypłaty zadośćuczynienia, utratą prawa do rozpowszechniania wizerunku na innych polach (pokrzywdzona cofnie zgodę na wykorzystanie wizerunku) i opublikowania odpowiednich informacji wyjaśniających i sprostowań.
 

Czytaj także: Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku - prawo autorskie dla fotografa

Redakcja www.swiatobrazu.pl, we współpracy z kancelarią prawną Robert Solga przygotowała film szkoleniowy : Fotograf i prawa autorskie - jak je chronić i egzekwować. Płyta, którą otrzymacie zawiera nagrane w studio szkolenie, dedykowane specjalnie dla fotografów, którzy uzyskują przychody z tytułu sprzedaży i udostępniania praw do fotografii. Czytaj więcej...