Poradnik: Zapanuj nad kolorem, cz. II - Świat barw w fotografii cyfrowej

Czytaj także: Poradnik: Zapanuj nad kolorem, cz. I - Jak urządzenia widzą kolory

Oczywiście zarządzanie barwą (ang. Color Management) dotyczy znacznie większego obszaru działalności człowieka związanych z technikami cyfrowymi, aniżeli tylko fotografii. Jest to jednak bardzo szeroka dziedzina wiedzy i nie zawsze istotna z punktu widzenia osób pragnących przede wszystkim uzyskać piękne i prawidłowo odwzorowane kolory na swoich zdjęciach. Z tego też powodu nasz poradnik należy w tym momencie ograniczyć już do tego jednego, szczególnie bliskiego nam wszystkim zagadnienia, jakim są zdjęcia – mogę Was zapewnić, że i tak będzie o czym poczytać.

Co dręczy cyfrowych fotografów?

Najkrócej mówiąc, problemy związane z barwami w przypadku fotografii cyfrowej podzielić można na trzy podstawowe rodzaje. Po pierwsze: co zrobić, aby zdjęcia miały prawidłową kolorystykę (czyli taką, na jakiej nam zależy)?. Po drugie: czy nasz komputer wyświetla zdjęcia w sposób prawidłowy, tzn. czy to, co widzimy na ekranie odpowiada temu, co zostało zapisane w plikach JPEG lub RAW?. I wreszcie po trzecie: jak to, co widzimy na monitorze przenieść w jak najlepszej jakości i z jak najwierniejszym odwzorowaniem barw na papier?.

Aparat, komputer, monitor, drukarka - wszystkie te elementy tworzące nasz cyfrowy warsztat fotograficzny funkcjonują w oparciu o swoje własne programy zarządzania barwą. Na działanie tego oprogramowania możemy wpływać w mniejszym lub większym stopniu, ale zawsze możemy. W zależności od tego, czy poszczególne elementy tego warsztatu będą funkcjonowały prawidłowo - zarówno samodzielnie jak i współpracując ze sobą nawzajem - czy też nie, efekty naszej pracy będą doskonałe, lub wręcz przeciwnie.

Pojawić się też może dodatkowe, czwarte zagadnienie: jak sprawić, aby osoby odwiedzające witryny internetowe, w których prezentujemy nasze zdjęcia widziały je na swoich komputerach tak, jak my je widzimy na naszych?. Tym pytaniem zajmiemy się na samym końcu tego odcinka – krótko, ponieważ, niestety, nie ma na nie odpowiedzi pozytywnej.

Kolory rejestruje matryca aparatu, ale interpretuje procesor!

Matryca aparatu rejestruje obraz w postaci barwnych punktów – pikseli (a dokładnie rzecz biorąc subpikseli, czyli zielonych, czerwonych i niebieskich składowych barwnych, z których powstają wszystkie kolory). To wiemy wszyscy. Jednak tak uchwycona i zapisana w postaci ciągu liczb kolorowa mozaika nie jest jeszcze zdjęciem. Musi zostać zinterpretowana przez procesor obrazu, który łączy je w całość i "nakłada" na nią tak ważne parametry jak wyostrzenie, korektę kontrastu, balans bieli, styl kolorystyczny (czy to w postaci dedykowanego parametru, jak w większości bardziej zaawansowanych aparatów, czy też jako element użytego programu tematycznego – łatwo jest zauważyć, że zdjęcie tego samego miejsca wykonane w trybie "portret" różni się wyraźnie od efektu fotografowania w np. w trybie "krajobraz").

Większość opcji dostępnych w dowolnym programie do "wywoływania" plików RAW (na ilustracji Adobe Camera Raw - moduł obsługujący "cyfrowe negatywy" w programach Photoshop i Photoshop Elements) umożliwia robienie ze zdjęciem tego, co w przypadku fotografowania z wykorzystaniem formatu JPEG następuje jeszcze przed zapisaniem zdjęcia na karcie pamięci.

Z punktu widzenia tego, co zachodzi w aparacie, moment wyzwolenia migawki to dopiero początek procesu, w wyniku którego powstaje zdjęcie. Dzieje się tak m.in. dlatego, że wrażenie barwy postrzeganego przez nas obiektu, który zamierzamy sfotografować, nie jest czymś absolutnym – zależy od wielu czynników dodatkowych, takich jak rodzaj oświetlenia, przejrzystość powietrza, czy nawet... nasz stan emocjonalny i subiektywny punkt widzenia na dany obiekt oraz to, jak postrzegamy go w relacji z otoczeniem (oto banalny przykład: patrząc na elegancko zastawiony stół możemy postrzegać go nieco inaczej w zależności od tego, czy został on przygotowany na rodzinny obiad, czy romantyczny posiłek we dwoje – w takim przypadku kluczową rolę będzie wprawdzie odgrywało oświetlenie i wygląd stołu, ale też i nasza wiedza na temat okoliczności oglądanej sceny ma duży wpływ na to, jak na nią spoglądamy, a w konsekwencji – jak zechcemy uwiecznić na zdjęciu). Mimo iż aparat nie zdoła wziąć pod uwagę wszystkich tych niuansów, to jednak do rozpoznania części z nich (na przykład temperatury barwowej światła padającego na daną scenę) został przez swoich projektantów zaprogramowany.

Widoczny na ilustracji, a także na wcześniejszym zdjęciu trzymany w ręce modelki wzornik ColorChecker Passport firmy X-Rite to niezastąpione narzędzie w rękach fotografów, którym zależy na wiernej reprodukcji kolorów na wykonywanych przez siebie zdjęciach. Wykonując w ramach serii zdjęć o stałym oświetleniu jedną fotografię z widocznym na niej wzornikiem, można dla wszystkich dobrać właściwy balans bieli i odpowiednio skorygować ekspozycję ujęcia.

Zagadnienia balansu bieli i stylów kolorystycznych zostaną szczegółowo omówione już w trzeciej części naszego poradnika "Zapanuj nad kolorem". W tym momencie ważne jest  zapamiętanie jednej rzeczy: jeżeli zależy nam na perfekcyjnym odwzorowaniu kolorów, a fotografujemy aparatem wyposażonym w możliwość zapisu zdjęć w formacie RAW, to skorzystajmy z tej możliwości. Zdjęcia w tym formacie są bowiem niczym innym, jak tylko zapisanym sygnałem cyfrowym pochodzącym wprost z matrycy – zanim jeszcze został on przetworzony przez procesor obrazu. Dzięki temu nie tylko z reguły mają one nieco szerszą rozpiętość tonalną, ale przede wszystkim wszystko (ewentualnie prawie wszystko lub nawet znacznie więcej – wiele zależy tu od oprogramowania z którego korzystamy), co robi z obrazem procesor obrazu, będziemy mogli przeprowadzić sami w zaciszu domowym, dowolnie przy tym eksperymentując. Format JPEG narzuci nam w tym zakresie znacznie więcej ograniczeń.