Studio i oświetlenie II

Projektując oświetlenie światłocieniowe, dążymy do takiego rozmieszczenia opraw oświetleniowych w przestrzeni studia, aby osiągnąć efekty zdjęciowe, przypominające rezultaty podobne do oświetlenia naturalnego w słoneczny dzień. Bezpośrednie promienie słońca oświetlają obiekt zdjęciowy, a zacienione miejsca obiektu rozjaśnione są światłem od nieboskłonu. Powstają wówczas światła i cienie, podkreślające przestrzenne formy obiektu.

Oświetlenie tonalne realizowane jest przez równomierne wypełnienie planu zdjęciowego miękkim, rozproszonym światłem. Osiągnięte efekty zdjęciowe są podobne do naturalnego oświetlenia przy zachmurzonym niebie, kiedy rozproszone światło jednakowo oświetla wszystkie elementy fotografowanego przedmiotu. Zdjęcia wykonane przy takim równomiernym, płaskim oświetleniu, wydobywają kontrast własny obiektu, jednak odwzorowanie form przestrzennych jest mniej wyraźne.

Oświetleniem sylwetowym nazywamy takie przypadki, kiedy postacie i przedmioty na pierwszym planie znajdują się w cieniu, natomiast tło jest oświetlone jasno. W praktyce takie rozwiązanie spotykane jest bardzo rzadko, częściej przy zdjęciach we wnętrzach.

Oświetlenie kierunkowe nazywamy takie oświetlenie, przy którym światło pada na oświetlaną scenę z uprzywilejowanego kierunku. Wiązka oświetlenia kierunkowego jest formowana przez oprawy oświetleniowe, których kąt rozwarcia wiązki świetlnej jest mniejszy od 30. Warunek ten spełniają projektory oświetleniowe, odbłyśniki z plastrami miodu lub tubusy. Cechą charakterystyczną oświetlenia kierunkowego jest duża ostrość i kontrastowość, wymaga dużej precyzji ustawienia i dokładnych pomiarów eksponometrycznych. Stosowane bez oświetlenia rozjaśniającego wzmacnia dramaturgię obrazu. Jest podstawą światłocieniowego stylu oświetleniowego.

Oświetlenie rozproszone - oświetlenie, przy którym światło padające na przedmiot lub powierzchnię nie ma żadnego uprzywilejowanego kierunku. Takie oświetlenie otrzymujemy z wielkopowierzchniowych źródeł światła, którymi są płaszczyzny rozpraszające, parasolki transparentne lub płaszczyzny odbijające światło kierunkowe. Oświetlenie rozproszone dominuje w tonalnym stylu oświetleniowym, stosowane często bez oświetlenia kierunkowego banalizuje obrazy i zmniejsza ich siłę wyrazu.

Każde z wymienionych oświetleń składa się z oddzielnych elementów, które nazywane są światłami. Zależnie od funkcji, jaką spełniają w obrazie nadaje się im odpowiednie nazwy:

Światło główne, inaczej zwane też zasadniczym, lub w technice operatorskiej kluczowym lub rysującym. Światło kluczowe stanowi najważniejsze oświetlenie planu zdjęciowego, rysuje obraz fotografowanych przedmiotów i jest kluczem w stosunku do innych świateł. Światło kluczowe stanowi najważniejsze oświetlenie planu zdjęciowego. Jego wartość stanowi punkt odniesienia dla innych świateł sceny. Jego funkcją techniczną jest zapewnienie wymaganego poziomu oświetlenia, zależnego od światłoczułości stosowanego materiału zdjęciowego. Funkcja artystyczna światła kluczowego polega na takim uporządkowanie obrazu, aby uwaga widza koncentrowała się w miejscach najważniejszych kompozycyjnie, treściowo i emocjonalnie. Odpowiednio wykorzystane wzmacnia iluzję przestrzenności, kiedy postać fotografowanej osoby oświetlona jest mocniej niż tło. Jest elementem decydującym o charakterze plastycznym obrazu.

Oznaczenia świateł: 1. Światło kluczowe – lampa Fomei Digital 600 Plus z odbłyśnikiem 43 cm,
2. Światło wypełniające - lampa Fomei Digital 600 Plus z paskową płaszczyzną rozpraszającą 40x150 cm.
Światło wypełniające, zwane też rozjaśniającym, ma za zadanie zmniejszenie głębokości cieni powstających po stronie nieoświetlonej fotografowanego obiektu przestrzennego. Jako źródła światła wypełniającego stosuje się oprawy o większym kącie rozwarcia wiązki świetlnej – od 40do 90º. W niektórych przypadkach, chcąc uzyskać efekt subiektywnie większej ostrości obrazu, jako źródło światła wypełniającego stosujemy źródła światła kierunkowego. Kierunek oświetlenia światła wypełniającego zależy od powierzchni, na której tworzy się zbędny cień. Kąt między kierunkiem oświetlenia światłem kluczowym i wypełniającym wynosi najczęściej 60-120º. Często światło wypełniające umieszcza się w pobliżu kamery. Jego rolę w zdjęciach plenerowych można porównać z działaniem światła odbitego od nieboskłonu. Pomaga to w realizacji założeń plastycznych. Jakość obrazu czarno-białego i barwnego ulega poprawie, jeśli każdy element fotografowanej sceny otrzymuje dostateczną ilość światła rozproszonego.

Pozycje świateł:
1. Światło kluczowe,
2. Światło wypełniające,
3. Światło górne,
4 i 5. Światła konturowe
6. Światło tłowe.

Światło konturowe (kontrowe) – w niskim kluczu oświetleniowym może być traktowane jako światło kluczowe. Źródłem światła konturowego mogą być oprawy kierunkowe (projektory z soczewką Fresnela), które najczęściej są ustawiane naprzeciw kamery lub odsunięte w prawo lub w lewo o kąt 150º od osi optycznej kamery. W płaszczyźnie pionowej światło konturowe pada pod kątem 45º względem poziomu. Przy oświetleniu tonalnym jako źródła światła kierunkowego wykorzystuje się lampy kompaktowe lub głowice błyskowe z paskowymi płaszczyznami rozpraszającymi. Jego celem jest wydobycie konturu obiektu, który często fotografowany jest na tle o zbliżonej tonalności, w wyniku czego obiekt wtapia się w tło i jest słabo czytelny. Podkreślenie konturu świetlistą linią wzbogaca tonalność kadru. Jego funkcją artystyczną jest tworzenie kompozycji przestrzennej, ponieważ jest to niezbędne przy kształtowaniu perspektywy świetlnej.

Światło górne – jego funkcją jest w miarę równomierne oświetlenie całej przestrzeni planu zdjęciowego z natężeniem zależnym od światłoczułości stosowanego materiału zdjęciowego. Kierunek oświetlenia – pionowy (z góry na dół), wymaga opraw o największym kącie rozwarcia wiązki świetlnej. Przy zdjęciach grup osób rozjaśnia te miejsca sceny, do których nie dociera oświetlenie od innych opraw oświetleniowych.. W fotografii portretowej światło górne przyjmuje niekiedy funkcję światła efektowego i wówczas stosuje się oprawy o małych kątach rozwarcia wiązki świetlnej.

Światło efektowe jest zespołem świateł, których funkcją jest naśladowanie i podkreślanie efektów występujących w rzeczywistości.

Światło tłowe – jest to najczęściej zespół oświetleniowy, którego artystyczną funkcją jest plastyczne ukształtowanie tła. Zapewnia jego odpowiednią luminancję, a celem tego światła jest stworzenie malarskiego tła dla fotografowanych postaci. Zależy od struktury i barwy tła oraz od wybranego klucza oświetleniowego i jest podporządkowane całkowitej koncepcji oświetleniowej. W wielu przypadkach wymagana jest duża równomierność oświetlenia całego tła. W zależności od potrzeb tło oświetlamy tak, aby jasne partie obiektu rysowały się na ciemnych partiach tła i odwrotnie. Źródłami światła bywają oprawy światła kierunkowego, jak i rozproszonego. W zdjęciach barwnych mogą dodatkowo występować efekty barwne przy zastosowaniu filtrów barwnych lub barwne efekty uzyskiwane z projektorów lub konturowe osiągane przy pomocy masek gobo.   

Światło resztkowe – jego źródłem są wszystkie jasne powierzchnie, znajdujące się w pobliżu oświetlanej sceny. W światłocieniowym stylu oświetleniowym jest zjawiskiem niekorzystnym, zwłaszcza kiedy powierzchnie odbijające światło nie są neutralne. Przy oświetleniu tonalnym światło resztkowe podnosi poziom oświetlenia ogólnego i może rozjaśnić cienie w tym miejscach, do których dociera zbyt mała ilość światła wypełniającego.

www.fomei.pl