Tajemnica wizjera

W historii wizjera zmiany w jego konstrukcji są nierozerwalnie związane ze zmianami, jakie zachodziły w sposobie przedstawienia obrazu rejestrowanego na światłoczułym materiale.

Rodzaje wizjerów stosowanych w kamerach fotograficznych można podzielić na kilka kategorii:

Do pierwszej należy celownik dalmierzowy, za pomocą którego nastawia się ostrość i kadruje zdjęcie. Aparaty wyposażone w ten typ wizjera mają mały i poręczny korpus. Ale to rozwiązanie ma też pewne minusy, np. efekt paralaksy, czyli niezgodność tego, co zobaczymy w wizjerze, z tym, co zarejestruje film (lub matryca). Najbardziej znanym tego typu aparatem jest Leica M. Aparat dalmierzowy kojarzony jest przez wiele osób właśnie z firmą Leica i określany jako "leikopodobny", a przecież inni producenci też oferują tego rodzaju produkty.

Druga kategoria to wizjer stanowiący połączenie kilku urządzeń optycznych, dzięki którym fotograf widzi dokładnie to samo, co obiektyw. Stosowany jest w lustrzankach jednoobiektywowych, w małoobrazkowych i średnioformatowych aparatach.

Inną konstrukcję wizjera mają aparaty wielkoformatowe. Kadr obserwuje się na matówce, bez pośrednictwa żadnych dodatkowych elementów optycznych.

Ważnym elementem wizjera lustrzanek małoobrazkowych jest pryzmat pentagonalny, wielościan wykonany ze szkła optycznego. Jego zadaniem jest skierowanie światła na okular wizjera. Ten precyzyjny element jest najważniejszym czynnikiem determinującym jakość obrazu w wizjerze. W aparatach amatorskich bardzo często stosowane jest zupełnie inne rozwiązanie. Zamiast pryzmatu pentagonalnego wykorzystuje się system luster pentapryzmatycznych. Jest to alternatywa, która nie tylko obniża koszty produkcji, ale również czyni aparat lżejszym. Niestety, jakość obrazu w wizjerze jest zdecydowanie niższa, gdy zamiast pryzmatu stosuje się lustra.

Kolejnym ważnym elementem wizjera jest matówka, rodzaj ekranu, na którym pojawia się obraz z obiektywu, przekazywany przez lustro. Istnieje wiele rodzajów matówek, które mogą pomagać w regulowaniu ostrości. W aparatach analogowych, w których nie montowano systemu autofokusu, matówka zawierała mikrorastry i kliny pryzmatyczne wspomagające nastawianie ostrości.

Matówka z mikrorastrem i klinem pryzmatycznym na przykładzie aparatu Nikon F2
źródło: www.nikon.com

Dzięki temu rozwiązaniu poprawna regulacja ostrości była łatwa i możliwa nawet przy niedoborze światła. Rozwój systemów automatycznego nastawiania ostrości, od połowy lat 80. XX wieku, spowodował, że producenci zrezygnowali z montowania tego typu matówek w nowych aparatach. Autofokus miał pierwotnie służyć tylko do wspomagania manualnego nastawiania ostrości. Sukces rynkowy, jaki odniosły produkty w niego wyposażone, sprawił, że zapomniano o ręcznym nastawianiu ostrości.

Aparaty pozbawiono matówek z mikrorastrami. Można je było wprawdzie dokupić i wymienić, ale niestety, tylko w modelach korpusów najlepszych i najdroższych, które użytkownik mógł dopasować do swoich potrzeb. Wymienna matówka i pryzmat pentagonalny stały się wyznacznikami tego, czy aparat jest "profesjonalny", czy nie. Tańsze, amatorskie lustrzanki są obecnie konstrukcjami zamkniętymi, więc nie ma możliwości dokonania modyfikacji matówki, co sprawia, że manualne ostrzenie jest utrudnione.