Twórczość Davida Cernego w czasie Inspiracji

Historia na tym się nie kończy, warto jednak zauważyć, że już ta pierwsza praca Černego ujawnia zasadnicze cechy jego twórczości – parodię, igranie z konwencją i utartymi symbolami oraz prowokację. Te wszystkie składniki powodują, że uchodzi on za artystę kontrowersyjnego. W ten sposób widziany jest również w Polsce, gdzie przy okazji wystaw we Wrocławiu i Bielsku-Białej zrezygnowano z pokazania dwu jego prac. W pierwszym przypadku model Jezusa Chrystusa do samodzielnego złożenia, robiony na wzór popularnych zabawek, w ogóle nie wszedł w skład ekspozycji w Galerii BWA "Przykra sprawa – czeska wystawa" (pokazano tylko Adama i Ewę). W drugim – zaraz po wernisażu na żądanie władz Bielska-Białej wycofano z wystawy instalację zatytułowaną "Shark", przedstawiającą naturalnych rozmiarów figurę Saddama Husseina, zanurzoną niczym eksponat w formalinie.

Działalność Černego opiera się na przekonaniu, że artyście wolno więcej, a jego twórczość ma zmuszać do myślenia, dyskusji, czasem irytować. Prowokacja jest tym składnikiem, dzięki któremu sztuka może w ogóle istnieć, być zauważona. Co ciekawe, artysta ubolewa nad czeską mentalnością – tym, że jego rodaków bardzo trudno jest wyprowadzić z równowagi. Nie ruszyła ich fontanna przedstawiająca dwóch mężczyzn sikających do sadzawki o konturach Republiki Czeskiej, nie buntują się przeciwko rzeźbie świętego Wacława na zdechłym koniu. W rozmowie z Mariuszem Szczygłem Černy skomentował to w ten sposób: "Ktoś wisi głową w dół, ale oczywiście w Czechach wszyscy udajemy, że nic się nie stało. Zamykamy oczy".

Burzliwą reakcję w niektórych krajach Europy wywołała natomiast jego instalacja powstała z okazji objęcia przewodnictwa Unii Europejskiej przez Czechy w 2009 roku. Instalację zamówiono, by "pokazać, że w Unii panuje całkowita wolność słowa", jak się okazało – nie do końca. "Entropa", bo taki tytuł nosi praca Černego, przedstawia model do samodzielnego złożenia zawierający poszczególne kraje. Każdy z nich ukazany jest przez pryzmat pewnych stereotypów i uprzedzeń często nadal funkcjonujących w świadomości zjednoczonych przecież Europejczyków. Mamy więc wiecznie strajkująca Francję, Bułgarię jako turecką toaletę, niemieckie autostrady ułożone na kształt przypominający swastykę czy wreszcie polskich duchownych zatykających tęczową flagę w kartoflisko.

Gdzie jest więc raj w twórczości Černego? Z jednej strony –  to nieograniczone prawo do wolności twórczej, które sobie daje, z drugiej – to nasz ziemski "raj", który sobie stwarzamy, idąc na łatwiznę, przyjmując gotowe klisze myślowe, tworząc świat wartości z plastikowych, sztucznych modeli.

Autor: Magdalena Rusnok