7 września 2009, 11:57
Autor: Leonard Karpiłowski
czytano: 39606 razy

Niski klucz oświetleniowy

Niski klucz oświetleniowy

Oświetlenie można różnicować przez stosowanie różnych metod oświetleniowych. Za podstawową metodę uważamy średni klucz (middle-key), oparty o pełne światłocieniowe lub tonalne oświetlenie obiektu i jego prawidłowe naświetlenie, dalszymi dwiema są wysoki i niski klucz. Niski klucz (low-key) charakteryzuje się wysokim kontrastem oświetlenia oraz obniżonym poziomem jego natężenia. Światło oświetla fotografowaną scenę z kierunków bocznych, lub tylno-bocznych. Otrzymany obraz ma ciemną gamę walorową z zachowaniem czytelności najważniejszych treściowo elementów kadru.

 

liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło

W wielu przypadkach oświetlamy scenę zespołem pięciu lamp. Jeśli są to: światło kluczowe (1), wypełniające (2), górne (3) i dwa konturowe (4 i 5) i wyłączymy lampy oświetlenia przedniego, to mamy punkt wyjścia do realizacji zdjęć w niskim kluczu oświetleniowym. Został spełniony podstawowy warunek - scena oświetlona jest z kierunków tylnych w stosunku do obiektu zdjęciowego. Jeśli jedno ze świateł konturowych jest światłem kierunkowym, a natężenie jego strumienia świetlnego jest ustawione na poziomie 2-3-krotnie wyższym niż kluczowe, to nie zmieniając przysłony na obiektywie, mamy dobry punkt wyjścia. Spełniony został następny warunek, jakim jest zmniejszenie naświetlenia o jedną, lub dwie liczby przysłonowe. Tym samym zmieniła się funkcja silniejszego światła konturowego, pełni teraz ono funkcję światła kluczowego. Jako tło wybieramy czarne, lub w innym, ciemnym kolorze, może być kartonowe, lepiej jednak sprawdzają się tła tekstylne, najlepszy jest aksamit lub welur, ale mogą być też inne tkaniny.

liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło

Układ świateł do realizacji zdjęć w niskim kluczu oświetleniowym. Oznaczenia.:
1. Lampa Fomei Digitalis 600 z nasadką projekcyjną Spot, w pozycji 150º/20º, z poziomem naświetlenia odpowiadającym liczbie przysłony f/8,
2. Lampa Digital 300 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm, w pozycji 210º/0º, z poziomem naświetlenia odpowiadającym liczbie przysłony f/5,6,
3. Lampa Digital 600 Plus, paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 30x90 cm, (tylko z dyfuzorem wewnętrznym), w pozycji 180º/70º, z poziomem naświetlenia odpowiadającym liczbie przysłony f/4,5.


Przy wykorzystaniu źródeł światła o niewielkim kącie rozwarcia wiązki świetlnej bardzo ważna staje się współpraca fotografa z osobą fotografowaną. Przy kierunkowych źródłach światła, niewielka zmiana położenia osoby fotografowanej na planie zdjęciowym zmienia rozkład świateł i cieni w obrazie. Minimalny ruch osoby fotografowanej, czy lekkie pochylenie głowy sprawia, że dół twarzy otrzymuje mniejszą ilość światła i dzięki temu na obrazie jest on ciemniejszy, niż czoło. Cień, rzutowany przez głowę na rękę, powoduje, że jest ona znacznie ciemniejsza, niż górna część twarzy, dlatego też w obrazie staje się ona ważnym, ale nie dominującym elementem kadru. Niewielkie plamy świetlne, emitowane przez wąskokątne źródła światła mogą wydobywać z ciemności ważne treściowo i kompozycyjnie elementy fotografowanej sceny, mogą też niepotrzebnie akcentować elementy mniej ważne, a tym samym zmniejszać czytelność i siłę oddziaływania obrazu.

liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło
liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło
 fot.: a
 fot.: b

W studiu o białych ścianach i suficie, światło odbija się od wszystkich jasnych powierzchni i powraca na plan zdjęciowy, działając jako słabe światło wypełniające. To światło nazywamy światłem resztkowym. Przy zdjęciach w tonalnym stylu oświetleniowym jego działanie może być pozytywne, przy zdjęciach w światłocieniowym stylu oświetleniowym może prowadzić do zbędnego rozjaśnienia ciemnych partii obrazu. Przykładem negatywnego działania jest zdjęcie „a”, w którym światło resztkowe powoduje rozjaśnienie części partii obrazu, które z założenia powinno pozostać jako czarne. Ten efekt występuje bardzo wyraźnie przy zdjęciach z zapisem cyfrowym, przy klasycznej fotografii czarno-białej może być niezauważalny. Wpływ światła resztkowego na obraz możemy zmniejszyć przez umieszczenie za kamerą dużego czarnego ekranu. Tak wykonano zdjęcie „b”. Oba zdjęcia są akceptowalne, wybór należy do fotografa, czy wykorzystywać działanie światła resztkowego, czy też eliminować. Z punktu widzenia czystości obrazu, bardziej sugestywne jest zdjęcie „b”.

Powszechnie przyjęte jest twierdzenie, że w portrecie najważniejsze są oczy osoby fotografowanej. Jest tak w istocie w większości przypadków. Przy zdjęciach w niskim kluczu oświetleniowym, kiedy oczy osoby fotografowanej ukryte są w głębokim cieniu, znaczenia zaczynają nabierać ręce. Od ich położenia w przestrzeni, oraz faktu, czy są pokryte czarną tkaniną ubrania, czy też nie, zależy rozkład świateł i cieni w obrazie. W portrecie kobiecym, kiedy ramiona nie są osłonięte, mogą stać się najważniejszymi miejscami obrazu, a wewnętrzna powierzchnia dłoni, skierowana w kierunku źródła światła, może działać jako niewielka powierzchnia odbijająca, a światło odbite od niej może rozjaśniać fragmenty twarzy.

liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło
liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło
 fot.: a
 fot.: b

Do oświetlenia postaci w przykładzie „a” wykorzystano dwa źródła światła - lampę Fomei Digitalis 600 z nasadką projekcyjną Spot jako światło konturowe, a lampę Digital plus 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 30x90 cm z dyfuzorem wewnętrznym, wykorzystano jako światło górne. Natężenie strumienia świetlnego światła górnego ustawiono na poziomie trzy razy niższym, niż poziom światła kluczowego. W tym obrazie bardzo ważną rolę pełni niewielka jasna plama światła, odbitego na części przedramienia - bez tego refleksu świetlnego dolna część obrazu postałaby całkowicie czarna, a tym samym zbędna. W przykładzie „b” wykorzystano tylko jedno źródło światła. Była nim lampa Digital 600 plus z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 40x120 cm, ustawioną w pozycji 210º/0º. Plama świetlna, jaką daje na planie zdjęciowym płaszczyzna rozpraszająca, jest znacznie większa, niż plama światła, rzutowana przez projektor oświetleniowy. Dzięki temu można z cienia wydobyć inne fragmenty postaci fotografowanej. Rozproszone światło, modulowane przez płaszczyznę rozpraszającą powoduje, że przejścia tonalne między najwyższymi światłami obrazu, a głębokim cieniem są łagodniejsze, niż w przypadku stosowania projektorów oświetleniowych.

Strona 1

Strona 2

liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło

Do oświetlenia tego zdjęcia wykorzystano dwa źródła światła - lampę Fomei Digitalis 600 z nasadką projekcyjną Spot jako światło konturowe, oraz lampę Digital plus 600 z paskową płaszczyzną rozpraszającą Stripbox 30x90 cm z dyfuzorem wewnętrznym, jako światło górne. W niskim kluczu oświetleniowym światło projektora staje się teraz ono światłem kluczowym. Natężenie strumienia świetlnego światła górnego ustawiono na poziomie trzy razy niższym, niż poziom światła kluczowego. W tym obrazie bardzo ważną rolę pełni niewielka jasna plama światła, odbitego na części przedramienia - bez tego refleksu świetlnego dolna część obrazu postałaby całkowicie czarna, a tym samym zbędna. Plama świetlna, jaką daje na planie zdjęciowym płaszczyzna rozpraszająca, jest znacznie większa, niż plama światła, rzutowana przez projektor oświetleniowy. Dzięki temu można z cienia wydobyć inne fragmenty postaci fotografowanej.


liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło

Konturowe światło płaszczyzny rozpraszającej Stripbox 40x120 cm oświetla tylko nieliczne fragmenty postaci. Ten przykład zdjęciowy ilustruje, jak istotne dla całości obrazu jest ułożenie postaci, oraz zwrot głowy. Wysunięcie prawego ramienia, powoduje, że w obrazie rysuje się linia kompozycyjna, która przebiega od jasnej plamki przy lewym łuku brwiowym, poprzez niewielki, jasny punkcik na czubku nosa, ku jasnej plamie prawego ramienia. Taki przebieg linii sprawia, że niemal widzimy lewe oko, które ukryte jest w głębokim cieniu.

Oświetlenie postaci niewielkimi plamami świetlnymi, których źródłem są projektory oświetleniowe, lub lampy z odbłyśnikami z plastrami miodu o najgęstszych oczkach siatki z kierunków przednio-bocznych często jest mylnie nazywane niskim kluczem oświetleniowym. Jest to ciemna gama walorowa obrazu. Światło kluczowe oświetla postać z kierunku przednio-bocznego, brak światła wypełniającego powoduje, że znaczna cześć postaci tonie w mroku. W klasycznym niskim kluczu oświetleniowym światło pada z kierunków bocznych, lub tylno-bocznych. Przy takim oświetleniu postaci ważny jest kolor ubrania. Ciemne ubranie sprawia, że niemal cała postać spowita jest mrokiem, przy jasnym widoczne stałyby się widoczne inne elementy ubioru, rozpraszające uwagę oglądającego obraz.

liczba bardzo boczny plan oraz odbłyśnik powodować fomei przypadek oświetlić lampy wewnętrzny paskowy przysłona Górny natężenie inny scena ciemny konturowy cień osoba Moza jasny naświetlić Niski kierunek element ważny wykorzystać móc niski który zdjęciowy projektor jako kluczowy on lampa wielki źródło przez płaszczyzna fotografować rozpraszający poziom oświetlenie plama postać zdjęcie klucz przy świetlny oświetleniowy światły być obraz światło

Przy oświetleniu sceny małymi plamami świetlnymi istotną rolę odgrywa jej jednorodność. Plamy barwne, których źródłem są projektory oświetleniowe mają niemal jednakową jasność na całej powierzchni, natomiast plamy, formowane przez odbłyśniki z plastrami miodu, mają najwyższą jasność w partiach centralnych, stopniowo malejąca ku jej brzegom. W ten sposób możemy kształtować charakter przyszłego obrazu. Przy oświetleniu tego portretu wykorzystano tę drugą możliwość, dzięki czemu najwyższą jasność w obrazie mają koniuszki palców, natomiast pozostałe części postaci otrzymują coraz mniejszą ilość energii promienistej i stopniowo przechodzą w czerń obrazu. Lekkie rozjaśnienie włosów jest działaniem promieni świetlnych, modulowanych przez paskową płaszczyznę rozpraszającą  Stripbox 30x90 cm, umieszczoną w tylnej półsferze, z czterokrotnie niższym poziomem energii, niż światło kluczowe.

Proponujemy do samodzielnej realizacji inny wariant oświetlenia w niskim kluczu. Jego idea opiera się na wykorzystaniu właściwości optycznych projektora oświetleniowego, który jest umieszczony dokładnie nad głową modelki, a jego oś optyczna jest prostopadła do tła poziomego. Przy zdjęciach postaci na dole obrazu pojawia się jasna plama światła. Ostrość jej krawędzi możemy zmieniać, zmieniając położenie przedniej soczewki projektora. Twarz oświetlamy lampą Fomei Digital 300 z odbłyśnikiem z plastrem miodu 10º, z tak dobranym poziomem oświetlenia, by natężenie strumienia świetlnego było na poziomie dwa razy niższym niż przysłona zdjęciowa. Niewielka sprawność świetlna nasadki projekcyjnej Spot, sprawia, że przy większej odległości od planu zdjęciowego, trudno uzyskać z niej naświetlenie większe, niż liczba przysłony 8. Dla odmiany odbłyśnik o średnicy wewnętrznej 21 cm charakteryzuje się wysoką sprawnością świetlną, co w tym przypadku wymaga minimalnych energii błysku, która dla Digital 300 wynosi zaledwie 5 Ws. Zwiększenie odległości lampy do osoby fotografowanej w tym przypadku nie wchodzi w grę. Przy zwiększaniu odległości lampy z odbłyśnikiem 21 cm z plastrem miodu 21 cm, zwiększa się także wielkość plamy świetlnej, co oznacza zbędne rozjaśnienie elementów obojętnych treściowo i kompozycyjnie.
 


Tekst i zdjęcia: Leonard Karpiłowski.
Zdjęcia wykonano w Studiu Praga by Fomei.

 

www.fomei.pl



www.swiatobrazu.pl