Studio i oświetlenie I

Pracując na aparatach z nośnikiem cyfrowym, musimy pamiętać, że zakres rejestrowanych rozpiętości tonalnych jest znacznie większy niż materiałów srebrowych. Jednak ta cecha przy obecnym stanie techniki zapisu cyfrowego jest praktycznie niewykorzystana. W przeciwieństwie do czarno-białych materiałów zdjęciowych możliwość rejestracji obrazu rozciąga się w obszarze słabych naświetleń, przy których jakość zapisu w chwili obecnej jest bardzo niska (szumy). Tak więc jednym z podstawowych wymagań stawianych przed sprzętem oświetleniowym jest zapewnienie odpowiednio wysokiego poziomu oświetlenia, gwarantującego techniczną jakość zdjęcia oraz możliwość uzyskania wymaganego kontrastu oświetlenia, gwarantującego jego estetyczną rangę.

W studiu pracujemy zespołem lamp odpowiednio rozmieszczonych w przestrzeni. Jeśli wykorzystujemy tylko jedną lampę z dużą powierzchnią świecącą, umieszczoną blisko kamery, to bez kłopotów spełniamy pierwszy warunek – uzyskanie wymaganego światłoczułością nośnika poziomu oświetlenia. Takie umieszczenie źródła światła daje estetycznie mało ciekawy efekt zdjęciowy, zadowalający tylko mało wymagających odbiorców. Oderwanie źródła światła od osi kamera-przedmiot powoduje tonalne zróżnicowanie oświetlanego obiektu. Od strony źródła światła mamy powierzchnie o większej luminancji niż po stronie przeciwnej. Kontrast oświetlenia może okazać się zbyt duży i dla jego zmniejszenia po przeciwnej stronie źródła światła umieszczamy drugie źródło światła z poziomem oświetlenia niższym niż światło kluczowe. Zaletą światła wypełniającego jest łatwość uzyskania odpowiedniego kontrastu oświetleniowego. W przypadku jego braku wykorzystujemy powierzchnie odbijające (tak zwane blendy). Wykorzystując ekrany odbijające regulację wielkości odbitego strumienia świetlnego, uzyskujemy przez zmianę kąta położenia w stosunku do źródła światła kluczowego lub zmianę odległości między źródłem światła a oświetlaną powierzchnią.

Korzystne efekty obrazowe przynosi właściwe połączenie koncepcji plastycznej z techniczną stroną procesu zdjęciowego. Techniczna funkcja oświetlenia jest to taki zespół cech technicznych, jaki nadajemy obrazowi przy pomocy oświetlenia w stosunku do wymagań technicznych, którymi są jasność układu optycznego, światłoczułość i barwoczułość zastosowanego materiału zdjęciowego oraz zakres przenoszenia kontrastu. Estetyczna funkcja oświetlenia jest to taki zespół cech artystycznych, jaki poprzez użycie odpowiednich środków technicznych nadajemy obrazowi oświetleniem. Jest to zwrócenie uwagi na element znaczący w obrazie i wydobycie atmosfery i nastroju.

Oświetlenie można różnicować przez stosowanie różnych metod oświetleniowych. Za podstawową metodę uważamy średni klucz (middle-key) oparty o pełne światłocieniowe lub tonalne oświetlenie obiektu i jego prawidłowe naświetlenie. Tonalne oświetlenie obiektu daje dobre efekty zdjęciowe przy cyfrowym zapisie obrazu.

Wysoki klucz (high-key) polega na stosowaniu oświetlenia o znikomym kontraście. Obraz rozegrany jest w bardzo jasnej tonacji z niewielkimi partiami cienia, gama walorowa jest jasna i zachowuje pełną reprodukcję wszystkich szczegółów obiektu. Prawidłowe efekty tej metody są również zależne od odpowiedniego doboru obiektu zdjęciowego, który powinien mieć małą rozpiętość tonalną, a większość jego elementów powinna być jasna. Klasycznym tego przykładem jest portret blondynki na białym tle. Wysoki klucz oświetleniowy jest metodą oświetleniowo-eksponometryczną. Osiągnięcie tego efektu jest możliwe przy zwiększeniu naświetlenia o 1,5-2 liczby przysłonowe w stosunku do wskazań światłomierza, co praktycznie jest nieosiągalne przy zapisie cyfrowym.

Niski klucz (low-key) charakteryzuje się wysokim kontrastem oświetlenia. Światło zasadnicze pada z kierunków bocznych, lub tylno-bocznych. Otrzymany obraz ma ciemną gamę walorową z zachowaniem czytelności najważniejszych treściowo elementów kadru. Efekt ten osiągamy przez zmniejszenie naświetlenia o 1,5-2 liczby przysłonowe w stosunku do wskazań światłomierza, co przy zapisie cyfrowym prowadzi do znacznego pogorszenia jakości otrzymanego obrazu (szumy w ciemnych partiach obrazu).

Kontrast obiektu jest to stosunek minimalnej i maksymalnej luminacji jego fragmentów, uzyskanych przy równomiernym jego oświetleniu. Kontrast własny obiektu jest zależny od współczynników odbicia. Pojęcie kontrastu obiektu nie jest jednoznaczne z kontrastem zdjęciowym, na ten z kolei decydujący wpływ ma kontrast oświetlenia. Maksymalny kontrast dowolnego przedmiotu oświetlanego równomiernie rozproszonym światłem zależy tylko od współczynników odbicia światła. W praktyce zawiera się on w granicach 2-80%.

Kontrast oświetlenia jest równy sumie ilości światła kluczowego Ek i ilości światła wypełniającego Ek podzielonej przez ilość wypełniającego Ek. Przy ustawieniu światła wypełniającego blisko kamery zdjęciowej, fragment fotografowanego obiektu oświetlony jest światłem kluczowym i wypełniającym, a jego pozostałe partie oświetlone światłem wypełniającym, to otrzymany kontrast oświetlenia wynosi:
Kośw = (Ek + Ew) : Ew
gdzie:  Kośw - kontrast oświetlenia,
Ek - natężenie oświetlenia światła kluczowego,
Ew - natężenie oświetlenia światła wypełniającego.

W przypadku bocznych ustawień światła kluczowego i wypełniającego, fragment fotografowanego obiektu oświetlony jest światłem kluczowym, a jego pozostałe partie oświetlone światłem wypełniającym, kontrast oświetlenia jest wyższy i określany jest wzorem:
Kośw = Ek : Ew

Pomiar kontrastu oświetlenia wykonujemy posługując się światłomierzem do pomiaru światła padającego z nasadką płaską. Światłomierz kierujemy na światło kluczowe, a następnie na wypełniające. Światłomierz powinien być wyskalowany w jednostkach fotometrycznych lm/m2, stopoświeca. Pomiar w jednostkach fotograficznych jest pomiarem przybliżonym.

Kontrast oświetleniowy z punktu widzenia artystycznego jest funkcją nastroju i zamierzonego efektu fotografowanej sceny. Całkowity kontrast obiektu jest rezultatem zależności pomiędzy współczynnikami odbicia poszczególnych elementów obiektu a kontrastem oświetlenia. Współczynniki odbicia są fizycznymi właściwościami obiektów i dlatego głównie oświetleniem można wpływać na kontrast zdjęciowy, który powinien być dobierany zależnie od kontrastu obiektu zdjęciowego. Przy zdjęciach barwnych dobra reprodukcja barw wymaga oświetlenia tonalnego i dlatego też wysoki kontrast oświetleniowy jest rzadko stosowany.

www.fomei.pl